Waltharius

Omnipotens genitor, summae virtutis amator, Iure pari natusque amborum spiritus almus, Personis trinus, vera deitate sed unus, Qui vita vivens cuncta et sine fine tenebis, Pontificem summum tu salva nunc et in aevum Claro Erehamboldum fulgentem nomine dignum, Crescat ut interius sancto spiramine plenus, Multis infictum quo sit medicamen in aevum. Praesul sancte dei nunc accipe munera servi, Quae tibi decrevit de larga promere cura Peccator fragilis Geraldus nomine vilis, Qui tibi nam certus corde estque fidelis alumnus. Quod precibus dominum iugiter precor omnitonantem Ut nanciscaris factis, quae promo loquelis, Det pater ex summis caelum terramque gubernans. Serve dei summi, ne despice verba libelli, Non canit alma dei, resonat sed mira tyronis, Nomine Waltharii, per proelia multa resecti. Ludendum magis est, Dominum quam sit rogitandum ; Perlectus Jonge vim stringit in ampla diei. Sis felix sanctus per tempora plura sacerdos, Sit tibi mente tua Geraldus carus adelphus.

Tertia pars orbis, fratres, Europa vocatur Moribus ac linguis varias et nomine gentes Distinguens cultu, tum relligione sequestrans. Inter quas gens Pannoniae residere probatur, Quam tamen et Hunos plerumque vocare solemus. Hic populus fortis virtute vigebat et armis, Non circumpositas solum domitans regiones, Litoris oceani sed pertransiverat oras Foedera supplicibus donans, sternensque rebelles: Ultra millenos fertur dominarier annos. Attila rex quodam tulit illud tempore regnum Impiger antiquos sibimet renovare triumphos. Qui sua castra movens mandavit visere Francos, Quorum rex Gibicho solio pollebat in alto Prole recens orta gaudens, quam postea narro : Namque marem genuit, quem Guntharium vocitavit. Fama volans pavidi regis transverberat aures Dicens hostilem cuneum transire per Histrum, Vincentem numero stellas atque amnis harenas. Qui non confidens armis vel robore plebis Concilium cogit, quae sint facienda requirit. Consensere omnes: foedus debere precari Et dextras, si forte darent, coniungere dextris, Obsidibusque datis censum persolvere iussum. Hoc melius fore, quam vitam simul ac regionem Perdiderint, natosque suos pariterque maritas.

Nobilis hoc Hagano fuerat sub tempore tyro Indolis egregiae veniens de germine Troiae. Hunc, quia Guntharius nondum pervenit ad aevum, Ut sine matre queat vitam retinere tenellam, Cum gaza ingenti decernunt mittere regi. Nec mora, legati censum iuvenemque ferentes Deveniunt, pacemque rogant ac foedera firmant. Tempore quo validis steterat Burgundia sceptris, Cuius primatum Heriricus forte gerebat, Filia huic tantum fuit unica nomine Hiltgunt, Nobilitate quidem pollens ac stemmate formae. Debuit haec heres aula residere paterna, Atque diu congesta frui, si forte liceret. Namque Avares firma cum Francis pace peracta Suspendunt a fine quidem regionis eorum. Attila sed celeres mox huc deflectit habenas Nec tardant reliqui satrapae vestigia adire. Ibant aequati numero, sed et agmine longo, Quadrupedum cursu tellus concussa gemebat, Scutorum sonitu pavidus super intonat aether. Ferrea silva micat totos rutilando per agros: Haud aliter, primo quam pulsans aequora mane Pulcher in extremis renitet sol partibus orbis. Iamque Ararim Rodanumque amnes transiverat altos, Atque ad praedandum cuneus dispergitur omnis. Forte Cavilloni sedit Heriricus, et ecce Attollens oculos speculator vociferatur: ‘Quaenam condenso consurgit pulvere nubes? Vis inimica venit, portas iam claudite cunctas.’ Iam tum quid Franci fecissent ipse sciebat

Princeps, et cunctos conpellat sic seniores: ‘Si gens tam fortis, cui nos similare nequimus, Cessit Pannoniae, qua nos virtute putatis Huic conferre manum, et patriam defendere dulcem? Est satius, pactum faciant censumque capessant. Unica nata mihi, quam tradere pro regione Non dubito: tantum pergant qui foedera firment.’ Ibant legati totis gladiis spoliati, Hostibus insinuant quod regis iussio mandat: Ut cessent vastare, rogant. quos Attila ductor Ut solitus fuerat, blande suscepit et inquit: ‘Foedera plus cupio quam proelia mittere vulgo. Pace quidem Huni malunt regnare, sed armis Inviti feriunt, quos cernunt esse rebelles. Rex ad nos veniens pacem det atque resumat.’ Exivit princeps asportans innumeratos Thesauros, pactumque ferit natamque reliquit. Pergit in exilium pulcherrima gemma parentum. Postquam conplevit pactum statuitque tributum, Attila in occiduas promoverat agmina partes. Namque Aquitanorum tunc Alphere regna tenebat, Quem sobolem sexus narrant habuisse virilis, Nomine Waltharium primevo flore nitentem. Nam iusiurandum Heriricus et Alphere reges Inter se dederant, pueros quod consociarent, Cum primum tempus nubendi venerit illis. Hic ubi cognovit gentes has esse domatas, Ceperat ingenti cordis trepidare pavore. Nec iam spes fuerat saevis defendier armis. ‘Quid cessemus’ ait, ‘si bella movere nequimus?

Exemplum nobis Burgundia, Francia donant. Non incusamur, si talibus aequiperamur. Legatos mitto, foedusque ferire iubebo, Obsidis inque vicem dilectum porrigo natum, Et iam nunc Hunis censum persolvo futurum.' Sed quid plus remorer? dictum conpleverat actis. Tunc Avares gazis onerati denique multis, Obsidibus sumptis Hagano Hiltgunde puella Nec non Walthario, redierunt pectore laeto. Attila Pannonias ingressus et urbe receptus Exulibus pueris magnam exhibuit pietatem, Ac veluti proprios nutrire iubebat heredes. [Virginis et curam reginam mandat habere.] Ast adolescentes propriis conspectibus ambos Semper adesse iubet, sed et artibus imbuit illos, Praesertimque iocis belli sub tempore habendis. Qui simul ingenio crescentes mentis et aevo Robore vincebant fortes, animoque sophistas, Donec iam cunctos superarent fortiter Hunos. Militiae primos tunc Attila fecerat illos, Sed haud immerito, quoniam, siquando moveret Bella, per insignes isti micuere triumphos. Idcircoque nimis princeps dilexerat ambos. Virgo etiam captiva deo praestante supremo Reginae vultum placavit, et auxit amorem Moribus eximiis operumque industria abundans. Postremum custos thesauris provida cunctis Efficitur, modicumque deest, quin regnet et ipsa; Nam quicquid voluit, de rebus fecit et actis. Interea Gibicho defungitur, ipseque regno Guntharius successit, et ilico Pannoniarum

Foedera dissolvit, censumque subire negavit. Hoc ubi iam primum Hagano cognoverat exul, Nocte fugam molitur, et ad dominum properavit. Waltharius tamen ad pugnas praecesserat Hunos, Et quocumque iret, mox prospera sunt comitata. Ospirin elapsum Haganonem regia coniunx Attendens domino suggessit talia dicta: 'Provideat caveatque precor sollertia regis, Ne vestri imperii labatur forte columna, Hoc est Waltharius vester discedat amicus, In quo magna potestatis vis extitit huius: Nam vereor, ne fors fugiens Haganonem imitetur. Idcircoque meam perpendite nunc rationem, Cum primum veniat, haec illi dicite verba: "Servitio in nostro magnos plerumque labores Passus eras, ideoque scias, quod gratia nostra Prae cunctis temet nimium dilexit amicis. Quod volo plus factis te quam cognoscere dictis: Elige de satrapis nuptam tibi Pannoniarum, Et non pauperiem propriam perpendere cures. Amplificabo quidem ** te rure domique Nec quisquam, qui dat sponsam, post facta pudebit/ Quod si conpletis, illum stabilire potestis,' Conplacuit sermo regi, cepitque parari. Waltharius venit: cui princeps talia pandit Uxorem suadens sibi ducere, sed tamen ipse Iam tum praemeditans quod post conpleverat actis. Investiganti his suggestibus obvius infit: "Vestra quidem pietas est, quod modici famulatus Causam conspicitis. sed quod mea sergia, mentis

Intuitu, fertis, numquam meruisse valerem. Sed precor, ut servi capiatis verba fidelis: Si nuptam accipiam domini praecepta secundum, Vinciar in primis curis et amore puellae, Atque a servitio regis plerumque retardor. Aedificare domos, cultumque intendere ruris Cogor et hoc oculis senioris adesse moratur, Et solitam regno Hunorum inpendere curam. Namque voluptatem quisquis gustaverit, exin Intolerabilius consuevit ferre labores. Nil tam dulce mihi, quam, semper inesse fideli Obsequio domini: quare precor absque iugali Me vinclo permitte meam iam ducere vitam. Si sero aut medio noctis mihi tempore mandas, Ad quaecumque iubes securus et ibo paratus. In bellis nullae persuadent cedere curae, Nec nati aut coniunx retrahentque fugamque movebunt. Testor per propriam temet pater optime vitam, Atque per invictam nunc gentem Pannoniarum, Ut non ulterius me cogas sumere tedas.' His precibus victus suasus rex deserit omnes, Sperans Waltharium fugiendo recedere numquam. Generat interea satrapae certissima fama, Quandam quae nuper superata resistere gentem, Ac bellum Hunis confestim inferre paratam. Tunc ad Waltharium convertitur actio rerum: Qui mox militiam percensuit ordine totam, Et bellatorum confortat corda suorum, Hortans praeteritos semper memorare triumphos, Promittensque istos solita virtute tyrannos Sternere et externis terrorem inponere terris.

Nec mora, consurgit sequiturque exercitus omnis. Ecce locum pugnae conspexerat et numeratam Per latos aciem campos digessit et agros. Jamque infra iactum teli congressus uterque Constiterat cuneus: tunc undique clamor ad auras Tollitur, horrendam confundunt classica vocem, Continuoque hastae volitant hinc indeque densae. Fraxinus et cornus ludum miscebat in unum, Fulminis inque modum cuspis vibrata micabat. Ac veluti Boreae sub tempore nix glomerata Spargitur, haud aliter saevas iecere sagittas. Postremum cunctis utroque ex agmine pilis Absumptis, manus ad mucronem vertitur omnis: Fulmineos promunt enses, clipeosque revolvunt, Concurrunt acies demum pugnamque restaurant. Pectoribus partim rumpuntur pectora equorum, Sternitur et quaedam pars duro umbone virorum. Waltharius tamen in medio furit agmine bello, Obvia quaeque metens armis ac limite pergens. Hunc ubi conspiciunt hostes tantas dare strages, Ac si praesentem metuebant cernere mortem: Et quemcumque locum seu dextra sive sinistra Waltharius peteret, cuncti mox terga dederunt, Et versis scutis laxisque feruntur habenis. Tunc imitata ducem gens maxima Pannoniarum [Saevior insurgit, caedemque audacior auget,] Deicit obstantes, fugientes proterit, usque Dum caperet plenum belli sub sorte triumphum. Tum super occisos ruit et spoliaverat omnes

Et tandem ductor recavo vocat agmina cornu Ac primus frontem festa cum fronde revinxit Victrici lauro cingens sua tempora vulgo; Post hunc signiferi, sequitur quos cetera pubes. Iamque triumphali redierunt stemmate compti, Et patriam ingressi propria se quisque locavit Sede, sed ad solium mox Waltharius properavit. Ecce palatini decurrunt arce ministri, Illius aspectu hilares equitemque tenebant, Donec vir sella descenderet inclitus alta. Si bene res vergant, tum demum forte requirunt, Ille aliquid modicum narrans intraverat aulam, Lassus enim fuerat regisque cubile petebat. Illic Hiltgundem solam offendit residentem. Cui post amplexus atque oscula dulcia dixit: ‘Ocius huc potum ferto, quia fessus anhelo’. Illa mero tallum complevit mox pretiosum, Porrexitque viro, qui signans accipiebat, Virgineamque manum propria constrinxit. at illa Astitit et vultum reticens intendit herilem, Walthariusque bibens vacuum vas porrigit olli, Ambo etenim norant de se sponsalia facta. Provocat et tali caram sermone puellam : ‘Exilium pariter patimur iam tempore tanto, Non ignorantes, quid nostri forte parentes Inter se nostra de re fecere futura. Quamne diu tacito premimus haec ipsa palato?’ Virgo per hyroniam meditans haec dicere sponsum, Paulum conticuit, sed postea talia reddit:

‘Quid lingua simulas quod ab imo pectore damnas, Oreque persuades toto quod corde refutas? Sit veluti talem pudor ingens ducere nuptam.’ Vir sapiens contra respondit et intulit ista: ‘Absit quod memoras! dextrorsum porrige sensum. Noris me nihilum simulata mente locutum, Nec quicquam nebulae vel falsi interfore crede. Nullus adest nobis exceptis namque duobus. Si nossem temet mihi promptam inpendere mentem, Atque fidem votis servare per omnia cautis, Pandere cuncta tibi cordis mysteria vellem.’ Pandera virgo viri genibus curvata profatur: ‘Ad quaecumque vocas, mi domne, sequar studiose, Nec quicquam placitis malim praeponere iussis.’ Ille dehinc: ‘Piget exilii me denique nostri, Et patriae fines reminiscor saepe relictos: Ideircoque fugam cupio celerare latentem. Quod iam pre multis potuissem forte diebus, Si non Hiltgundem solam remanere dolerem.’ Addidit has imo virguncula corde loquelas : [Vestrum velle meum, solis his aestuo rebus.] Praecipiat dominus, seu prospera sive sinistra, Eius amore pati toto sum pectore presto’. Waltharius tandem sic virginis inquit in aurem: ‘Publica custodem rebus te nempe potestas Fecerat, idcirco memor haec mea verba notato: In primis galeam regis tunicamque, trilicem Assero loricam fabrorum insigne ferentem,

Diripe, bina dehinc mediocria scrinia tolle. His armillarum tantum da Pannonicarum, Donec vix unum releves ad pectoris imam. Inde quater binum mihi fac de more coturnum. Tantundemque tibi patrans inponito vasis: Sic fors ad summum conplentur scrinia labrum. Insuper a fabris hamos clam posce retortos. Nostra viatica sint pisces simul atque volucres, Ipse ego piscator, sed et auceps esse coartor. Haec intra ebdomadem caute per singula conple. Audisti quid habere vianti forte necesse est. Tunc quo more fugam valeamus inire recludo: Postquam septenos Phoebus remeaverit orbes, Regi ac reginae, satrapis ducibus famulisque Sumptu permagno convivia laeta parabo, Atque omni ingenio potu sepelire studebo, Donec nullus erit qui sentiat hoc quod agendum est. Tu tamen interea mediocriter utere vino, Atque sitim vix ad mensam restinguere cura. Cum reliqui surgant, ad opuscula nota recurre. Ast ubi iam cunctos superat violentia potus, Tum simul occiduas properemus quaerere partes:' Virgo memor praecepta viri conplevit. et ecce Praefinita dies epularum venit et ipse Waltharius magnis instruxit sumptibus escas. Luxuria in media residebat denique mensa, Ingrediturque aulam velis rex undique septam, Heros magnanimus solito quem corde salutans Duxerat ad solium, quod compsit bissus et ostrum.

Consedit laterique duces hinc indeque binos Assedisse iubet. reliquos locat ipse minister. Centenos simul accubitus iniere sodales, Diversasque dapes libans conviva resudat: His et sublatis aliae referuntur edendae Atque exquisitum fervebat migma per auram. Aurea bissino tantum stant gausape vasa, Et pigmentatus crateres Bacchus adornat: Illicit ad haustum species dulcedoque potus, Waltharius cunctos ad vinum hortatur et escas. Postque epulis absumpta quies mensaeque remotae. Heros iam dictus dominum laetanter adorsus Inquit: 'in hoc rogito clarescat gratia vestra, Ut vos in primis reliquos nunc laetificetis.' Et simul in verbo nappam dedit arte peractam, Ordine sculpturae referentem gesta priorum, Quam rex accipiens haustu vacuaverat uno, Confestimque iubet reliquos imitarier omnes. Ocius accurrunt pincernae moxque recurrunt, Pocula plena dabant et inania suscipiebant, Hospitis ac regis certant hortatibus omnes. Ebrietas fervens tota dominatur in aula, Balbuttit madido facundia fusa palato, Heroas validos plantis titubare videres. Taliter in seram produxit bacchica noctem Munera Waltharius retrahitque redire volentes; Donec vi potus pressi somnoque gravati Passim porticibus sternuntur humotenus omnes.

Et licet ignicremiis vellet dare moenia flammis, Nullus qui causam potuisset scire remansit. Tandem dilectam vocat ad semet mulierem Praecipiens causas citius deferre paratas. Ipseque de stabulis victorem duxit equorum. Hunc ob virtutem vocitaverat ille Leonem, Stat sonipes ac frena ferox spumantia mandit. Hunc postquam phaleris solito circumdedit, ecce Scrinia plena gazae lateri suspendit utrique, Atque iteri longo modicella cibaria ponit, Loraque virgineae mandat fluitantia dextrae. Ipseque lorica vestitus more gigantis Inposuit capiti rubras cum casside cristas, Ingentesque ocreis suras complectitur aureis, Et levum femur ancipiti praecinxerat ense Atque alio dextrum pro ritu Pannoniarum: Is tamen ex una tantum dat vulnera parte. Tunc hastam dextra rapiens clipeumque sinistra, Coeperat invisa trepidus decedere terra. Femina duxit equum non nulla talenta gerentem, In manibusque simul virgam tenet ipsa columnam, In qua piscator hamum transponit in undam, Ut cupiens pastum piscis deglutiat uncum. Namque gravatus erat vir maximus undique telis, Suspectamque habuit cuncto sibi tempore pugnam. Omni nocte quidem properabant currere, sed cum Prima rubens terris ostendit lumina Phoebus, In silvis latitare student et opaca requirunt, Sollicitatque metus, vel per loca tuta fatigans.

In tantumque timor muliebria pectora pulsat, Horreat ut cunctos aurae ventique susurros, Formidans volucres, collisos sive racemos. Hinc odium exilii, patriaeque amor incubat inde: Vicis defugiunt, speciosa novalia linquunt, Montibus intonsis cursus ambage recurvos Sectantes: tremulos variant per devia gressus. Ast urbis populus somno vinoque solutus Ad medium lucis siluit recubando sequentis. Sed postquam surgunt, ductorem quique requirunt, Ut grates faciant, ac festa laude salutent. Attila nempe manu caput amplexatus utraque Egreditur thalamo rex, Walthariumque dolendo Advocat, ut proprium quereretur forte dolorem. Respondent ipsi se non potuisse ministri Invenisse virum, sed princeps sperat eundem Hactenus in somno tentum recubare quietum, Occultumque locum sibi delegisse sopori. Ospirin Hiltguudem postquam cognovit abesse, Nec iuxta morem vestes deferre suetum, Tristior inmensis satrapae clamoribus inquit: ‘O detestandas quas heri sumpsimus escas! O vinum quod Pannonias destruxerat omnes! Quod domino regi iam dudum praescia dixi, Approbat iste dies quem nos superare nequimus. En hodie imperii vestri cecidisse columna Noscitur, en robur procul ivit et inclita virtus: Waltharius lux Pannoniae discesserat inde. Hiltgundem quoque mi caram deduxit alumnam.

Iam princeps nimia succenditur efferus ira, Mutant laetitiam merentia corda priorem. Ex humeris trabeam discindit ad infima totam, Et nunc huc animum tristem, nunc dividit illuc. Ac velut eolicis turbatur harena procellis, Sic intestinis rex fluctuat undique curis, Et varium pectus vario simul ore imitatus Prodidit exterius quicquid toleraverat intus, Iraque sermonem permisit promere nullum. Ipso quippe die potum fastidit et escam, Nec placidam membris potuit dare cura quietem. Namque ubi nox rebus iam dempserat atra colores, Decidit in lectum, verum nec lumina clausit, Nunc latus in dextrum fultus nunc inque sinistrum, Et veluti iaculo pectus transfixus acuto, Palpitat atque caput huc et mox iactitat illuc, Et modo subrectus fulcro consederat amens, Nec iuvat hoc, demum surgens discurrit in urbem, Atque thorum veniens simul attigit atque reliquit. Taliter insomnem consumpserat Attila noctem. At profugi comites per amica silentia euntes Suspectam properant post terga relinquere terram. Vix tamen erupit cras, rex patribusque vocatis Dixerat: 'o siquis mihi Waltharium fugientem Afferat evinctum ceu nequam forte liciscam, Hunc ego mox auro vestirem saepe recocto, Et tellure quidem stantem hinc inde onerarem,

Atque viam penitus clausissem vivo talentis. Sed nullus fuit in tanta regione tyrannus, Vel dux sive comes seu miles sive minister, Qui, quamvis cuperet proprias ostendere vires, Ac virtute sua laudem captare perennem, Ambiretque simul gazam infarcire crumenis, Waltharium tamen iratum praesumpserit armis Insequier, strictoque virum mucrone videre. Nota equidem virtus, experti sunt quoque quantas Incolumis dederit strages sine vulnere victor. Nec potis est ullum rex persuadere virorum, Qui promissa velit hac condicione talenta. Waltharius fugiens, ut dixi, noctibus ivit, Atque die saltus arbustaque densa requirens Arte accersitas pariter capit arte volucres, Nunc fallens visco, nunc fisso denique ligno. Ast ubi pervenit qua flumina curva fluebant, Inmittens hamum rapuit sub gurgite praedam, Atque famis pestem pepulit tolerando laborem. Namque fugae toto se tempore virginis usu Continuit vir Waltharius laudabilis heros. Ecce quater denos sol circumflexerat orbes, Ex quo Pannonica fuerat digressus ab urbe, Ipso quippe die numerum qui clauserat istum, Venerat ad fluvium iam vespere tum mediante, Scilicet ad Rhenum qua cursus tendit ad urbem Nomine Wormatiam regali sede nitentem. Illic pro naulo pisces dedit antea captos, Et mox transpositus graditur properanter anhelus.

Orta dies postquam tenebras discusserat atras, Portitor exurgens praefatam venit in urbem. Regalique coco, reliquorum quippe magistro, Detulerat pisces quos vir dedit ille viator. Hos cum pigmentis condisset et apposuisset Regi Gunthario, miratus fatur ab alto: ‘Istius ergo modi pisces mihi Francia numquam Ostendit: reor externis a finibus illos. Dic mihi quantocius: cuias homo detulit illos?’ Ipseque respondens narrat quod nauta dedisset. Accersire hominem princeps praecepit eundem. Et, cum venisset, de re quaesitus eadem, Talia dicta dedit, causamque ex ordine pandit: ‘Vespere praeterito residebam litore Rheni, Conspexique viatorem propere venientem, Et veluti pugnae certum per membra paratum: Aere etenim penitus fuerat rex inclite cinctus, Gesserat et scutum gradiens hastamque coruscam. Namque viro forti similis fuit, et licet ingens Asportaret onus, gressum tamen extulit acrem. Hunc incredibili formae decorata nitore Assequitur calcemque terit iam calce puella, Ipsaque robustum rexit per lora caballum Scrinia bina quidem dorso non parva ferentem, Quae, dum cervicem sonipes discusserit altam, Atque superba cupit glomerare volumina crurum, Dant sonitum, ceu quis gemmis illiserit aurum. Hic mihi praesentes dederat pro munere pisces.’ Bis Hagano auditis ad mensam quippe resedit,

Laetior in medium prompsit de pectore verbum: ‘Congaudete mihi quaeso, quia talia novi: Waltharius collega meus remeavit ab Hunis.’ Vociferatur et omnis ei mox aula reclamat. Guntharius princeps ex hac ratione superbus: ‘Congaudete mihi iubeo, quia talia vixi. Gazam quam Gibicho regi transmisit eoo, Hanc nunc cunctipotens huc in mea regna remisit.” Haec ait et mensam pede perculit exiliensque Ducere equum iubet et sella conponere sculpta, Atque omni de plebe viros secum duodenos, Viribus insignes, animis plerumque probatos Legerat, inter quos simul ire Haganona iubebat, Qui memor antiquae fidei sociique prioris Nititur a coeptis dominum transvertere rebus. Rex tamen econtra nihilominus instat et iussit: ‘Ne tardate viri, praecingite corpora ferro Fortia, squamosus thorax iam terga recondat, Hic tantum gazae Francis deducat ab oris?’ Instructi telis, nam iussio regis adurget, Exibant portis, te Waltharium cupientes Sternere et iubellem lucris fraudare putantes. Sed tamen omnimodis Hagano prohibere studebat: At rex infelix coeptis resipiscere non vult. Interea vir magnanimus de flumine pergens Venerat in saltum iam tum Vosagum vocitatum. Nam nemus est ingens spatiosum, lustra ferarum Plurima habens, suetum canibus resonare tubisque. Sunt in secessu bini montesque propinqui,

Inter quos licet angustum specus extat amenum, Non tellure cava factum, sed vertice rupum: Apta quidem statio latronibus illa cruentis. Angulus hic virides ac vescas gesserat herbas. Hunc mox ut vidit iuvenis: ‘huc’ inquit ‘eamus. His iuvat in castris fessum conponere corpus. Nam postquam fugiens Avarum discesserat oris, Non aliter somni requiem gustaverat idem, Quam super innixus clipeo: vix clauserat orbes. Bellica tum demum deponens pondera dixit, Virginis in gremium fusus: ‘circumspice caute, Hiltgunt, et nebulam si tolli videris atram, Attactu blando me surgere conmonitato; Et licet ingentem conspexeris ire catervam, Ne subito excutias somno mi cara caveto; Nam procul hinc acies potis es transmittere puras. Instanter cunctam circa explora regionem.’ Haec ait, atque oculos concluserat ipse nitentes, Iamque diu satis optata fruitur requiete. Ast ubi Guntharius vestigia pulvere vidit, Cornipedem rapidum saevis calcaribus urget, Exultansque animis frustra sic fatur ad auras: ‘Accelerate viri, iam nunc capietis eundem: Numquam hodie effugiet, furata talenta relinquet.’ Inclitus at Hagano contra mox reddidit ista: ‘Unum dico tibi regum fortissime tantum: Si totiens tu Waltharium pugnasse videres, Atque nova totiens quotiens ego caede furentem, Numquam tam facile spoliandum forte putares.

Vidi Pannonias acies, cum bella cierent Contra aquilonares sive australes regiones: Illic Waltharius propria virtute coruscus, Hostibus invisus sociis mirandus obibat: Quisquis ei congressus erat, mox tartara vidit. O rex et comites experto credite, quantus In clipeum surgat, quanta vi torqueat hastam.’ Sed dura Guntharius male sana mente gravatus Nequaquam flecti posset, castris propiabant. At procul aspiciens Hiltgunt de vertice montis Pulvere sublato venientes sensit et ipsum Waltharium placido tactu vigilare monebat. Qui caput attollens scrutatur si quis adiret. Eminus illa refert quandam volitare phalangem. Ipse oculos tersos somni glaucomate purgans Paulatim rigidos ferro vestiverat artus, Atque gravem rursus parmam collegit et hastam Et saliens vacuas ferro transverberat auras, Et celer ad pugnam telis prolusit amaram. Comminus ecce coruscantes mulier videt hastas, Ac stupefacta nimis: ‘Hunos hic’ inquit ‘habemus.’ In terramque cadens effatur talia tristis: ‘Obsecro mi senior gladio mea colla recide, Ut quae non merui pacto thalamo sociari, Nullius ulterius patiar consortia carnis.’ Tum iuvenis: ‘cruor innocuus me tinxerit?’ inquit ‘Aut quo forte modo gladius potis est inimicos Sternere, tam fidae si nunc non parcit amicae?’ Absit quod rogitas, mentis depone pavorem.

Qui me de variis eduxit saepe periclis, Hic valet, hic hostes credo confundere nostros. Haec ait atque oculos tollens effatur ad ipsam: ‘Non assunt Avares hic, sed Franci Nebulones Cultores regionis,’ et en galeam Haganonis Aspicit et noscens iniunxit talia ridens: ‘Et meus hic socius Hagano collega veternus.’ Hoc heros dicto introitum stationis adibat, Inferius stanti praediciens sic mulieri: ‘Hac coram porta verbum modo iacto superbum: Hinc nullus rediens uxori dicere Francus Praesumet se inpune gazae quid tollere tantae.’ Nec dum sermonem complevit, humo tenus ecce Corruit et veniam petiit, quia talia dixit. Postquam surrexit contemplans cautius omnes: ‘Horum quos video nullum Haganone remoto Suspicior: namque ille meos per proelia mores Iam didicit, tenet hic etiam sat callidus artem; Quam si forte volente deo intercepero solam, Tunc ait ‘ex pugna tibi Hiltgunt sponsa reservor.’ Ast ubi Waltharium tali statione receptum Conspexit Hagano, satrapae mox ista superbo Suggerit: ‘o senior desiste lacessere bello Hunc hominem. periant primum, qui cuncta requirant, Et genus et patriam nomenque locumque relictum, Vel si forte petat pacem sine sanguine praebens Thesaurum. per responsum cognoscere hominem Possumus, et, si Waltharius remoratur ibidem, — Est sapiens — forsan vestro concedet honori.’ Praecipit ire virum cognomine rex Camelonem,

Inclita Metensi quem Francia miserat urbi Praefectum, qui dona ferens devenerat illo Anteriore die quam princeps noverat ista. Qui dans frena volat rapidoque simillimus Euro Transcurrit spatium campi iuvenique propinquat, Ac sic obstantem compellat: ‘dic homo, quisnam Sis, aut unde venis?** quo pergere tendis?’ Heros magnanimus respondit talia dicens: ‘Sponte tua venias an huc te miserit ullus, Scire velim.’ Camelo tunc reddidit ore superbo: ‘Noris Guntharium regem tellure potentem Me misisse tuas quaesitum pergere causas.’ His auscultatis suggesserat hoc adolescens: ‘Ignoro penitus, quid opus sit forte viantis Scrutari causas; sed proferre non trepidamus. Waltharius vocor, ex Aquitanis sum generatus, A genitore meo modicus puer obsidis ergo, Sum datus ad Hunos; ibi vixi nuncque recessi Concupiens patriam dulcemque revisere gentem.’ Missus ad haec: ‘tibi iam dictus per me iubet heros, Ut cum scriniolis equitem des atque puellam; Quod si promptus agis, vitam concedet et artus.’ Waltharius contra fidenter protulit ista: ‘Stultius effatum me non audisse sophistam Arbitror. en memoras, quod princeps nescio vel quis Promittat, quod non retinet, nec fors retinebit. An deus est, ut iure mihi concedere vitam Possit? num manibus tetigit? num carcere trusit? Vel post terga meas torsit per vincula palmas? At tamen ausculta: si me certamine laxat —

Aspicio, ferratus adest, ad proelia venit — Armillas centum de rubro quippe metallo Factas transmittam, quo nomen regis honorem.’ Tali responso discesserat ille recepto. Principibus narrat quod protulit atque resumpsit. Tunc Hagano ad regem: ‘porrectam suscipe gazam, Hac potis es decorare pater tecum comitantes; Et modo de pugna palmam revocare memento. Ignotus tibi Waltharius et maxima virtus. Ut mihi praeterita portendit visio nocte, Non, si conserimus, nos prospera cuncta sequentur. Visum quippe mihi te colluctarier urso, Qui post conflictus longos tibi mordicus unum Crus cum poplite ad usque femur decerpserat omne Et mox auxilio subeuntem ac tela ferentem Me petit, atque oculum cum dentibus eruit unum.’ His animadversis clamat rex ille superbus: ‘Ut video, genitorem imitaris Hagatien ipse. Hic quoque perpavidam gelido sub pectore mentem Gesserat, et multis fastidit praelia verbis.’ Tunc heros magnam iuste conceperat iram, Si tamen in dominum licitum est irascier ullum. ‘Hec’ ait ‘in vestris consistant omnia telis. Est in conspectu quem vultis. dimicet omnis. Comminus astatis nec iam timor impedit ullum; Eventum videam, nec consors sim spoliorum.’ Dixerat et collem petiit mox ipse propinquum, Descendensque ab equo consedit et aspicit illo. Post haec Guntharius Cameloni praecipit aiens: ‘Perge et thesaurum reddi mihi praecipe totum. Quod si cunctetur, scio tu vir fortis et audax,

Congredere et bello devictum mox spoliato.’ Ibat Metensis Camelo metropolitanus, Vertice fulva micat cassis, de pectore torax, Et procul acclamans: ‘heus audi,’ dixit ‘amice.’ Regi Francorum totum transmitte metallum, Si vis ulterius vitam vel habere salutem.’ Conticuit paulum verbo fortissimus heros, Opperiens proprius hostem adventare ferocem. Advolitans missus vocem repetiverat istam. [‘Regi Francorum totum transmitte metallum!’] Tum iuvenis constans responsum protulit istud: ‘Quid quaeris? vel quid reddi importune coartas? Numquid Gunthario furabar talia regi? Aut mihi pro lucro quicquam donaverat ille, Ut merito usuram me cogat solvere tantam? Num pergens ego dampna tuli vestrae regioni, Ut vel hinc iuste videar spoliari a te? Si tantam invidiam cunctis gens exhibet ista, [Ut calcare solum nulli concedat eunti,] Ecce viam merco, regi transmitto ducentas Armillas. pacem donet modo bella remittens.’ Haec postquam Camelo percepit corde ferino: ‘Amplificabis’ ait ‘donum, dum scrinia pandis. Consummare etenim sermones nunc volo cunctos: Aut quaesita dabis, aut vitam sanguine fundes.’ Sic ait, et triplicem clipeum collegit in ulnam, Et crispans hastile micans vi nititur omni, Ac iacit. at iuvenis devitat cautior ictum. Hasta volans casso tellurem vulnere mordit. Waltharius tandem: ‘si sic placet,’ inquit ‘agamus.’

Et simul in dictis hastam transmisit. at illa Per levum latus umbonis transivit, et ecce Palmam qua Camelo mucronem educere cepit, Confixit femori transpungens terga caballi. Nec mora, dum vulnus sensit sonipes, furit atque Excutiens dorsum sessorem sternere temptat, Et forsan faceret, ni lancea fixa teneret. Interea parmam Camelo dimisit et hastam Complexus leva satagit divellere dextram. Quod mox perspiciens currit celeberrimus heros, Et pede conpresso capulo tenus ingerit ensem, Quem simul educens hastam de vulnere traxit. Tunc equus et dominus hora cecidere sub una. Et dum forte nepos conspexerat hoc Camelonis, Filius ipsius Kimo cognomine fratris, Quem referunt quidam Scaramundum nomine dictum, Ingemit et lacrimis compellat tristior omnes: ‘Haec me prae cunctis heu respicit actio rerum. Nunc aut conmoriar vel carum ulciscar amicum’. Namque angusta loci solum concurrere soli Cogebant nec quisquam alii succurrere quivit. Advolat infelix Scaramundus iam moriturus Bina manu lato crispans hastilia ferro. Qui dum Waltharium nullo terrore videret Permotum fixumque loco consistere in ipso, Sic ait infrendens, et equinam vertice caudam Concutiens: ‘in quo fidis, vel quae tua spes est?’ Non ego iam gazam vel rerum quidque tuarum Appeto, sed vitam cognati quaero perempti’. Ille dehinc: ‘si convincar quod proelia primus

Temptarim, seu quid merui, quod talia possim Iure pati, absque mora tua me transverberet hasta’ Nec dum sermonem concluserat, en Scaramundus Unum de binis hastile retorsit in illum, Confestimque aliud, quorum celeberrimus heros Unum devitat, quatit ex umbone secundum. Tunc aciem gladii promens Scaramundus acuti, Proruit in iuvenem cupiens prescindere frontem, Effrenique in equo propius devectus ad illum Non valuit capiti libratum infindere vulnus. Sed capulum galeae inpegit: dedit illa resultans Tinnitus ignemque simul transfudit ad auras. Sed non cornipedem potuit girare superbum, Donec Waltharius sub mentum cuspidis ictum Fixerat et sella moribundum sustulit alta. Qui caput orantis proprio mucrone recidens Fecit cognatum pariter fluitare cruorem. Tunc ubi Guntharius conspexit obire superbus, Hortatur socios pugnam renovare furentes: ‘Aggrediamur eum nec respirare sinamus, Donec deficiens lassescat et inde revictus Thesauros reddet luet et pro sanguine poenas.’ Tertius en Wur[b]ardus abit bellumque lacessit, Quamlibet ex longa generatus stirpe nepotum, ‘O vir clare tuus cognatus et artis amator, Pandare, qui quondam iussus confundere foedus In medios telum torsisti primus Achivos. Hic spernens hastam pharetram gestavit et arcum. Eminus emissis haut aequo Marte sagittis Waltharium turbans, contra tamen ille virilis

Constitit opponens clipei septemplicis orbem, Saepius eludens venientes providus ictus. Nam modo dissiluit, parmam modo vergit in austrum Telaque discussit, nullum tamen attigit illum. Postquam Pandarides se consumpsisse sagittas In cassum videt, iratus mox exerit ensem, Et demum advolitans has iactitat ore loquelas: ‘O si ventosos lusisti callide iactus, Forsan vibrantis dextrae iam percipis ictum’. Illi Waltharius ridenti pectore adorsus: ‘Iamque diu satis exspecto certamina iusto Pondere agi. festina, in me mora non erit ulla’ Dixerat et toto conixus corpore ferrum Conicit. hasta volans pectus reseravit equinum: Tollit se arrectum quadrupes et calcibus auras Verberat effundensque equitem cecidit super illum. Accurrit iuvenis, et ei vi diripit ensem. Casside discussa crines conplectitur albos Multiplicesque preces nectenti dixerat heros: ‘Talia non dudum iactabas dicta per auras’. Haec ait, et truncum secta cervice reliquit. Sed non dementem tria visa cadavera terrent Guntharium: iubet ad mortem properare vicissim. En a Saxonicis oris Ekevrid generatus Quartus temptavit bellum, qui pro nece facta Cuiusdam primatis eo diffugerat exul. Quem spadix gestabat equus maculis variatus. Hic ubi Waltharium promptum videt esse duello, ‘Dic’, ait ‘an corpus vegetet tractabile temet, Sive per aerias fallas maledicte figuras?’

Saltibus assuetus Faunus mihi quippe videris’.” Illeque sublato dedit haec responsa cachinno: ‘Celtica lingua probat te ex illa gente creatum, Cui natura dedit reliquas ludendo praeire. At si te propius venientem dextera nostra Attingat, post Saxonibus memorare valebis, Te nunc in Vosago Fauni fantasma videre’. ‘Attemptabo quidem, quid sis’, Ekevrid ait, ac mox Ferratam cornum graviter iacit, illa retorto Emicat ammento: quam durus fregerat umbo. Waltharius contra respondit cuspide missa: ‘Haec tibi silvanus transpondet munera Faunus. Aspice, num mage sit telum penetrabile nostrum.’ Lancea taurino contextum tergore lignum Diffidit ac tunicam scindens pulmone resedit. Volvitur infelix Ekevrid, rivumque cruoris Evomit: en mortem fugiens incurrit eandem. Cuius equum iuvenis post tergum in gramen abegit. Tunc a Gunthario clipeum sibi postulat ipsum Quintus ab inflato Hadawartus pectore lusus. Qui pergens hastam sociis dimisit habendam Audax in solum confisus inaniter ensem. Et dum conspiceret deiecta cadavera totam Conclusisse viam, nec equum transire valere, Dissiliens parat ire pedes, stetit acer in armis Waltharius laudatque virum qui praebuit aequam Pugnandi sortem. Hadawart tum dixit ad illum: ‘O versute dolis et fraudis conscie serpens’ Occultare artus squamoso tegmine suetus

Ac veluti coluber girum collectus in unum, Tela tot evitas tenui sine vulneris ictu, Atque venenatas ludis sine more sagittas? Nunquid et iste putas astu vitabitur ictus? Quem propius stantis certo libramine mittit Dextra manus. neque enim is teli seu vulneris auctor. Audi consilium, parmam deponito pictam: Hanc mea sors quaerit, regis quoque sponsio prestat, Nolo quidem laedas, oculis quia conplacet istis. Sin alias, licet et lucem mihi dempseris almam, Assunt hic plures socii carnisque propinqui, Qui, quamvis volucrem similes pennasque capessas, Te tamen inmunem nunquam patiantur abire’. Belliger at contra nil territus intulit ista: ‘De reliquis taceo, clipeum defendere curo. Pro meritis, mihi crede, bonis sum debitor illi. Hostibus ipse meis se opponere sepe solebat, Et pro vulneribus suscepit vulnera nostris. Quam sit oportunus hodie mihi cernis, et ipse Non cum Walthario loquereris forsan, abesset. Viribus o summis hostem depellere cures, Dextera ne rapiat tibi propugnacula muri. Tu clavum umbonis studeas retinere sinistra, Atque ebori digitos circumfer glutine fixos.’ Istic deponas pondus, quod tanta viarum Portasti spatia, ex Avarum nam sedibus altis? Ille dehinc invitus agis, si sponte recusas. Nec solum parmam, sed equum cum virgine et auro Reddes: tum demum scelerum cruciamina pendes.’

Hec ait, et notum vagina diripit ensem. Inter se variis terrarum partibus orti Concurrunt. stupuit Vosagus haec fulmina et ecce Ambo sublimes animis ac grandibus armis, Hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta, Inter se multa et valida vi praelia miscent. Non sic nigra sonat percussa securibus ilex, Ut dant tinnitus galeae clipeique resultant. Mirantur Franci, quod non lassescĕret heros Waltharius, cui nulla quies spatiumve dabatur. Emicat hic inpune putans iam Wormaciensis Alte et sublato consurgit fervidus ense, Hoc ictu memorans semet finire duellum. Providus at iuvenis ferientem cuspide adacta Intercepit, et ignavum dimittere ferrum Cogebat. procul in dumis resplenduit ensis. Hic ubi se gladio spoliatum vidit amico, Accelerare fugam fruticesque volebat adire. Alpharides fretus pedibus viridique iuventa Insequitur dicens: ‘quonam fugis? accipe scutum.’ Sic ait atque hastam manibus levat ocius ambis Et ferit. ille cadit, clipeus super intonat ingens. Nec tardat iuvenis; pede collum pressit et hasta Divellens parmam telluri infixerat illum. Ipse oculos vertens animam sufflavit in auram. Sextus erat Patavrid. soror hunc germana Haganonis Protulit ad lucem. quem dum procedere vidit, Vocibus et precibus conatur avunculus inde Flectere, proclamans: ‘quonam ruis? aspice mortem Qualiter arridet. desiste! en ultima Parcae Fila legunt. o’ care nepos te mens tua fallit.

Desine. Waltharii tu denique viribus inpar.’ Infelix tamen ille means haec omnia sprevit, Arsit enim iuvenis laudem captare cupiscens. Tristatusque Hagano suspiria pectore longa Traxit et has imo fudit de corde loquelae: ‘O’ vortex mundi fames insatiatus habendi, Gurges avaritiae, cunctorum fibra malorum!’ ‘utinam solum glutires dira metallum Divitiasque alias, homines inpune remittens. Sed tu nunc homines perverse numine perflans Incendis nullique suum iam sufficit. ecce Non trepidant mortem pro lucro incurrere turpem, Quanto plus retinent, tanto sitis ardet habendi. Externis modo vi, modo furtive potiuntur, Et quod plus renovat gemitus, lacrimasque ciebit, Caeligenas animas Erebi fornace retrudunt. Ecce ego dilectum nequeo revocare nepotem; Instimulatus enim de te est o saeva cupido. En caecus mortem properat gustare nefandam Et vili pro laude cupit descendere ad umbras. Heu mihi care nepos, matri quid perdite mandas? Quis nuper ductam refovebit care maritam, Cui nec rapta spei pueri ludicra dedisti? Quis tibi nam furor est? unde haec dementia venit?’ Sic ait et gremium lacrimis consparsit obortis, Et ‘longum formose vale’ singultibus edit. Waltharius licet a longe socium fore mestum Attendit clamorque simul pervenit ad aures. Unde incursantem sic est affatus equestrem: ‘Accipe consilium iuvenis fortissime nostrum,

Et te conservans melioribus utere fatis. Desine, nam tua te fervens fiducia fallit. Heroum tot cerne neces, et cede duello, Ne suprema videns lictus facias mihi plures.’ ‘Quid de morte mea curas’ ait ille ‘tyranne?’ Est modo pugnandum tibimet, non sermocinandum’ Dixit et in verbo nodosam destinat hastam, Cuspide quam propria divertens transtulit heros, Quae subvecta choris ac viribus acta furentis In castrum venit atque pedes stetit ante puellae. Ipsa metu perculsa sonum prompsit muliebrem. At postquam tenuis redit in praecordia virtus, Paulum suspiciens spectat, num viveret heros. Cum quoque vir fortis Francum discedere bello Iussit. at ille furens gladium nudavit et ipsum Incurrens petiit, vulnusque a vertice librat. Alpharides parmam demum concusserat aptam, Et spumantis apri frendens de more tacebat. Ille ferire volens se pronior omnis ad ictum Exposuit, sed Waltharius sub tegmine flexus Delituit corpusque suum contraxit et ecce Vulnere delusus iuvenis recidebat ineptus. Finis erat, nisi quod genibus tellure refixis Belliger accubuit calibemque sub orbe cavebat. Hic dum consurgit, pariter se subrigit ille, Ac citius scutum trepidus sibi praetulit, atque Frustra certamen renovare parabat. at illum Alpharides fixa gladio petit ocius hasta Et mediam clipei dempsit vasto impete partem, Amatam resecans loricam, atque illa nudans. Labitur infelix Patavrid sua viscera cernens

Silvestrique ferae corpus, animam dedit Orco. Hunc sese ulturum spondens Gerwicus adivit, Qui forti subvectus equo supra volat omnem Stragem, quae angustam concluserat obvia callem. Et dum bellipotens resecaret colla iacentis, Venit et ancipitem vibravit in ora bipennem. Istius ergo modi Francis tunc arma fuere. Vir celer obiecit peltam frustravit et ictum, Ac retro saliens hastam rapiebat amicam, Sanguineumque ulva viridi dimiserat ensem. Hic vero metuenda virum tum bella videres. Sermo quidem nullus fuit inter martia tela: Sic erat adverso mens horum intenta duello. Is furit, ut caesos mundet vindicta sodales, Ille studet vitam toto defendere nisu, Et si fors dederit, palmam retinere triumphi. Hic ferit, ille cavet, petit ille, reflectitur iste: Ad Studium fors et virtus miscentur in unum. Longa tamen cuspis breviori depulit hostem Armatum telo, girat sed et ille caballo, Atque fatigatum cupiebat fallere hominem. Iam magis atque magis irarum mole gravatus Waltharius clipeum Gerwici sustulit imum, Transmissoque femur penetraverat inguine ferrum. Qui post terga ruens clamorem prodidit atrum, Exiciumque dolens pulsabat calcibus arvum. Hunc etiam truncum caesa cervice reliquit. Hic in Wormatiae campis comes extitit ante. Nunc primum Franci ceperunt forte morari

Et magnis precibus dominum decedere pugna Deposcunt. furit ille miser caecusque profatur: 'Queso viri fortes et pectora saepe probata, Ne fors haec cuicumque metum, sed conferat iram. Quid mihi, si Vosago sic sic inglorius ibo? Mentem quisque meam sibi vindicet. en ego partus; Ante mori sum, Wornatianum quam talibus actis Ingrediar. petat hic patriam sine sanguine victor? Hactenus arsistis hominem spoliare metallis, Nunc ardete viri fusum mundare cruorem, Ut mors abstergat mortem, sanguis quoque sanguem, Soleturque necem sociorum plaga necantis.' His animum dictis demens incendit, et omnes Fecerat inmemores vitae simul atque salutis. Ac velut in ludis alium praecurrere quisque Ad mortem studuit, sed semita, ut antea dixi, Cogebat binos bello decidere solos. Vir tamen illustris, dum cunctari videt illos, Vertice distractas suspendit in arbore cristas, Et ventum captans sudorem tersit anhelus. Ecce, repentino Randolf athleta caballo Praevertens reliquos hunc inportunus adivit, Ac mox ferrato petiit sub pectore conto. Et nisi duratis Welandia fabrica giris Obstaret, spisso penetraverit ilia ligno. Ille tamen subito stupefactus corda pavore Munimen clipei obiecit mentemque recepit; Nec tamen et galeam fuerat sumpsisse facultas, Francus at emissa gladium nudaverat hasta, Et feriens binos Aquitani vertice crines

Abrasit, sed forte cutem praestringere summam Non licuit, rursumque alium vibraverat ictum, "Et praeceps animi directo obstamine scuti Inpegit chalibem, nec quivit viribus ullis Elicere. Alpharides retro se fulminis instar Excutiens Francum valida vi fudit ad arvum, Et super assistens pectus conculcat et inquit: 'En pro calvitio capitis te vertice fraudo, Ne fiat ista tuae de me iactantia sponsae'. Vix haec effatus truncavit colla precantis. Ille nonus pugnae Helmnod successit et ipse, Insertum triplici gestabat fune tridentem, Quem post terga quidem socii stantes tenuerunt. Consiliumque fuit, dum cuspis missa sederet In clipeo, cuncti pariter traxisse studerent, Ut vel sic hominem deiecissent furibundum; Atque sub hac certum sibi spe posuere triumphum. Nec mora, dux totas fundens in brachia vires Misit in adversum magna cum voce tridentem Edicens: 'ferro tibi finis calve sub isto'. Qui ventos penetrat iaculorum more coruscans. Quod genus aspidis ex alta sese arbore tanto Turbine demittit, quo cuncta obstantia vincat. 'Quid moror? umbonem siderat, peltaque resedit. Clamorem Franci tollunt, saltusque resultat, Obnixique trahunt restim simul atque vicissim, Nec dubitat princeps tali se aptare labori. Manarunt cunctis sudoris flumina membris.

Sed tamen haec inter velut aesculus astitit heros, Quae non plus petit astra comis quam Tartara fibris Contempnens omnes ventorum inmota fragores. Certabant hostes hortabanturque viritim, Ut si non quirent ipsum detrudere ad arvum, Munimen clipei saltem extorquere studerent, Quo dempto vivus facile caperetur ab ipsis. Nomina quae restant edicam iamque trahentum: Nonus Eleuter erat Helmnod cognomine dictus. Argentina quidem decimum dant oppida Trogum, Extulit undecimum pollens urbs Spira Tanastum, Absque Haganone locum rex supplevit duodenum. Quattuor hi adversum summis conatibus unum Contendunt pariter multo varioque tumultu. Interea Alpharidi vanus labor incutit iram. Et qui iam pridem nudarat casside frontem, In framea tunicaque simul confisus aena, Omisit parmam, primumque invasit Eleutrim. Huic galeam findens cerebrum diffudit, et ipsam Cervicem resecans, pectus patefecit, at aegrum Cor pulsans animam liquit mox atque calorem. Inde petit Trogum haerentem in fune nefando. Qui subito attonitus recidentis morte sodalis, Horribilique hostis conspectu ceperat acrem Nequicquam temptare fugam, voluitque relicta Arma recolligere, ut rursum repararet agonem. Nam cuncti funem tracturi deposuerunt Hastas cum clipeis, sed quanto maximus heros

Fortior extiterat, tanto fuit ocior olli Et cursu capto suras mucrone recidit, Ac sic tardatum praevenit et abstulit eius Scutum. sed Trogus quamvis de vulnere lesus, Mente tamen fervens saxum circumspicit ingens, Quod rapiens subito obnixum contorsit in hostem, Et proprium a summo clipeum fidit usque deorsum, Sed retinet fractum pellis super addita lignum. Moxque genu posito viridem vacuaverat aedem, Atque ardens animis vibratu terruit auras. Et si non quivit virtutem ostendere factis, Corde tamen habitum patefecit et ore virilem. Nec manes ridere videns audaciter infit: ‘O’ mihi si clipeus vel si modo adesset amicus! Fors tibi victoriam de me, non inclita virtus Contulit. ad scutum mucronem tollito nostrum!’ Cum quoque subridens: ‘venio iam’ dixerat heros, Et cursu advolitans dextram ferientis ademit. Sed cum athleta ictum libraret ab aure secundum, Pergentique animae valvas aperire studeret, Ecce Tanastus adest telis cum rege resumptis, Et socium obiecta protexit vulnere pelta. Hinc indignatus iram convertit ad ipsum Waltharius, humerumque eius de cardine vellit, Perque latus ducto suffudit viscera ferro. ‘Ave’ procumbens submurmurat ore Tanastus. Quo recidente preces contempsit promere Trogus, Conviciisque sui victorem incendit amaris,

Seu virtute animi, seu desperaverat. exin Alpharides: ‘morere’ inquit ‘et haec sub Tartara transfer Enarrans sociis, quod tu sis ultus eosdem. His dictis torquem collo circumdedit aureum. Ecce simul caesi volvuntur pulvere amici, Crebris foedatum ferientes calcibus arvum. Bis rex infelix visis suspirat, et omni Aufugiens studio falerati terga caballi Scandit, et ad mestum citius Haganona volavit, Omnimodisque illum precibus flexisse sategit, Ut secum pergens pugnam repararet. at ille: ‘Me genus infandum prohibet bellare parentum, Et gelidus sanguis mentem mihi dempsit in armis. Tabescebat enim genitor, dum tela videret, Et timidus multis renuebat proelia verbis: Haec dum iactasses rex inter te comitantes, Extitit indignum nostri tibi quippe iuvamen.’ Ille recusanti precibus nihilominus instans Talibus aversum satagit revocare loquelis: ‘Deprecor ob superos, conceptum pone furorem. Iram de nostra contractam decute culpa, Quam vita comitante, domum si venero tecum, Impensis tibimet benefactis diluo multis. Nonne pudet sociis tot cognatisque peremptis Dissimulare virum? magis, ut mihi quippe videtur, Verba valent animum quam facta nefanda movere, Iustius in saevum tumuisses mente tyrannum, Qui solus hodie caput infamaverat orbis. Non modicum patimur dampnum de caede virorum,

Dedecus at tantum superabit Francia numquam. Antea quis fuimus sublati, sibila dantes "Francorum" dicent "exercitus omnis ab uno, Pro pudor ignoto vel quo, est impune necatus!’ Punctabatur adhuc Haganon, et pectore sponsam Waltario plerumque fidem volvebat et ipsum Eventum gestae recolebat in ordine causae. Supplicius tamen infelix rex institit illi. Cuius subnixe rogitantis acumine motus, Erubuit, domini vultum replicabat honorem Virtutis propriae qui fors vilesceret inde, Si quocumque modo in rebus sibi parceret istis. Erupit tandem, et clara sic voce respondit: "Quo me domne vocas? quo te sequar inclite princeps? Quae nequeunt fieri, spondet fiducia cordi: Quis tam desipiens quandoque fuisse probatur, Qui saltu baratrum sponte attemptarit apertum? Nam scio Waltharium per campos sic fore acerbum, Ut tali castro nec non statione locatus Ingentem cuneum velut unum temptat homullum. Et licet huc cunctos equites simul atque pedestres Francia misisset, sic bis ceu fecerat istis. Sed quia conspicio te plus doluisse pudore, Quam caedis dampno nec sic discedere velle, Compatior, propriusque dolor succumbit honori Regis, et ecce viam conor reperire salutis,

Quae tamen aut numquam ostendit se sive coacte. Nam propter carum fateor tibi domne nepotem Promissam fidei normam corrumpere nollem. Ecce in non dubium pro te rex ibo periclum, Ast hic me penitus conflictu cedere noris. Secedamus eique locum praestemus eundi, Et positi in speculis tondamus prata caballis, Donec iam castrum securus deserat artum Nos abiisse ratus, campos ubi calcat apertos, Insurgamus, et attonitum post terga sequamur: Sic aliquod virtutis opus temptare valemus. Haec mihi in ambiguis spes est certissima rebus. Tum bellare potes, belli rex si tibi mens est: Quippe fugam nobis numquam dabit ille duobus, At nos aut fugere aut acrum bellare necesse est.’ Laudat consilium satrapa et complectitur illum Oscilloque virum demulcet, et ecce recedunt Insidiisque locum circumspexere sat aptum Demissique ligant animalia gramine laeto. Interea occiduas vergebat Phoebus in oras Ultima per notam signans vestigia Thilen Et cum Scottigenis post terga reliquit Hiberos. Hic postquam oceanas sensim calefecerat undas, Hespera et Ausoniis obvertit cornua terris, Tum secum sapiens cepit tractare satelles, Utrum sub tuto per densa silentia castro Sisteret, an vastis heremi committeret arvis. Aestuat inmensis curarum fluctibus et quid

Iam faceret sollers arguta indagine quaerit. Solus enim Hagano fuerat suspectus et illud Oscillum regis subter complexibus actum. Ambigerat prorsus quae sit sententia menti Hostis et an urbem vellent remeare relictam, Pluribus ut sociis per noctem forte coactis, Primo mane parent bellum renovare nefandum, An soli insidias facerent propiusque laterent? Terret ad haec triviis ignoti silva meatus, Ne loca fortassis incurreret aspera spinis, Immo quippe feris, sponsamque amitteret illis. Ipsis ita provisis exploratisque profatur: ‘En quocumque modo res pergant, hic recubabo, Donec circuiens lumen spera reddat amatum : Ne patriae fines dicat rex ille superbus Evasisse fuga, furis de more per umbras.’ Dixit, et ecce viam vallo praemuniit artam Undique praecisis spinis simul et paliuris. Quo facto ad truncos sese convertit amaro Cum gemitu, et cuicumque suum caput applicat, atque: Contra orientalem prostratus corpore partem, Ac nudum retinens ensem hac voce precatur: ‘Rerum factori, sed et omnia facta regenti, Nil sine permissu cuius vel denique iussu Constat, ago grates quod me defendit iniquis Hostilis turmae telis, nec non quoque probris.’

Deprecor ad dominum contrita mente benignum, Ut qui peccantes non vult sed perdere culpas, Hos in caelesti prestet mihi sede videri.’ Qui postquam orandi finem dedit, ilico surgens Sex giravit equos, et virgis rite retortis Vincit: hi tantum remanebant, nempe duobus Per tela absumptis ternos rex Gunthere abegit. His ita compositis procinctum solvit et alte Ingenti fumans leviabat pondere corpus. Tum moestam laeto solans affamine sponsam, Moxque cibum capiens aegros recreaverat artus, Oppido enim lassus fuerat, clipeoque recumbens Primi custodem somni iubet esse puellam, Ipse matutinam disponens tollere curam, Quae fuerat suspecta magis, tandemque quievit. Ad cuius caput illa sedens solito vigilavit Et dormitantes cautu patefecit ocellos. Ast ubi vir primum iam expergiscendo soporem Ruperat, absque mora surgens dormire puellam Iussit et arrecta se fulciit impiger hasta. Sic reliquum noctis duxit, modo quippe caballos Circuit, interdum auscultans vallo propiavit, Exoptans orbi species ac lumina reddi. Lucifer interea praeco scandebat Olympo Lucens: Thaprobane clarum videt insula solem. Hora fuit, gelidus qua terram irrorat Eous. Aggreditur iuvenis caesos spoliarier armis Armorumque habitu tunicas et cetera linquens : Armillas tantum cum bullis, baltea et enses,

Loricas quoque cum galeis detraxerat ollis. Quattuor his oneravit equos, sponsamque vocatam Imposuit quinto, sextum conscenderat ipse, Et primus vallo perrexerat ipse revulso. At dum constricti penetratur semita callis, Circumquaque oculis explorans omnia puris, Auribus arrectis ventos captavit et auras, Si vel mussantes sentiret vel gradientes, Sive superborum crepitantia frena virorum, Seu saltem ferrata sonum daret ungula equorum. Postquam cuncta silere videt, praevertit onustas Quadrupedes, mulierem etiam praecedere iussit, Scrinia gestantem conprendens ipse caballum Audet inire viam consueto cinctus amictu. Mille fere passus transcendit, et ecce puella — Sexus enim fragilis animo trepidare coegit — Respiciens post terga videt descendere binos Quodam colle viros raptim et sine more meantes, Exanguisque virum conpellat voce sequentem: ‘Dilatus iam finis adest: fuge, domne, propinquant.’ Qui mox conversus visos cognovit et inquit: ‘In cassum multos mea dextera fuderat hostes, Si modo supremis laus desit, dedecus assit. Est satius pulchram per vulnera quaerere mortem Quam solum amissis palando evadere rebus. Verum non adeo sunt desperanda salutis Commoda cernenti quondam maiora pericla. Aurum gestantis tute accipe lora Leonis,

Et citius pergens luco succede propinquo. Ast ego in ascensu montis subsistere malo, Eventum opperiens, adventantesque salutans.’ Obsequitur dictis virguncula clara iubentis. Ille celer scutum collegit et excutit hastam, Ignoti mores equitis temptando sub armis. Hunc rex incursans comitante satellite demens Eminus affatu conpellat valde superbo: ‘Hostis atrox nisu deluderis! ecce latebrae Protinus absistunt, ex quis de more liciscae Dentibus infrendens rabidis latrare solebas. En in propatulo, si vis, confligito campo Experiens, finis si fors queat aequiperari Principio. scio fortunam mercede vocasti. Idcircoque fugam temnis seu deditionem.’ Alpharides contra regi non reddidit ulla, Sed velut hinc surdus alio convertitur aiens: ‘Ad te sermo mihi Hagano subsiste parumper. Quid rogo tam fidum subito mutavit amicum, Ut, discessurus nuper vix posse revelli Qui nostris visus fuerat conplexibus, ultro Nullis nempe malis laesus nos appetat armis? Sperabam fateor de te, sed denique fallor, Quod, si de exilio redeuntem nosse valeres, Ipse salutatum mihimet mox obvius ires, Et licet invitum hospitii requiete foveres Pacificeque in regna patris deducere velles.’

Sollicitusque fui, quorsum tua munera ferrent: Namque per ignotas dixi pergens regiones: “Francorum vereor Haganone superstite nullum.” Obsecro per ludos resipiscito iam pueriles, Unanimes quibus assueti fuimusque periti Et quorum cultu primos attrivimus annos. Inclita quonam migravit concordia nobis Semper in hoste domique manens nec scandala noscens? Quippe tui facies patris obliviscier egit, Tecum degenti mihi patria viluit ampla. Numquid mente fidem abradis saepissime pactam? Deprecor hoc abscide nefas, neu bella lacessas, Sitque inconvulsum nobis per tempora foedus. Quod si consentis, iam nunc ditatus abibis Eulogiis, rutilo umbonem complebo metallo.’ Contra quae Hagano vultu haec affamina torvo Edidit, atque iram sic insinuavit apertam: ‘Vim prius exerces Walthari postque sopharis. Tute fidem abscideras, cum memet adesse videres, Et tot stravisses socios immoque propinquos: Excusare nequis, quin me tunc afore nosses. Cuius si facies latuit, tamen arma videbas Nota satis habituque virum rescire valeres. Cetera fors tulerim, si vel dolor unus abesset: Unice enim carum, rutilum, blandum, pretiosum Carpsisti florem mucronis falce tenellum. Haec res est pactum qua irritasti prior almum, Idcircoque gazam cupio pro foedere nullam. Sitne tibi soli virtus volo discere in armis,

Deque tuis manibus caedem perquiro nepotis, En aut opieteo, sive aliquid memorabile faxo.’ Dixit et a tergo saltu se iecit equino, Hoc et Guntharius nec segnior egerat heros Waltharius, cuncti pedites bellare parati. Stabat quisque ac venturo se providus ictu Praestruxit: trepidant sub peltis martia membra, Hora secunda fuit, qua tres hi congrediuntur, Adversum solum conspirant arma duorum. Primus maligenam collectis viribus hastam Direxit Hagano dirupta pace. sed illam Turbine terribilem tanto et stridore volantem Alpheharides semet cernens tolerare nequire, Sollers obliqui delusit tegmine scuti. Nam veniens clipeo sic est ceu marmore levi Excussa, et collem vehementer sauciat usque Ad clavos infixa solo. tunc pectore magno, Sed modica vi, fraxineum hastile superbus Iecit Guntharius, volitans quod adhaesit in ima Waltharii parma, quam mox dum concutit ipse, Excidit ignavum ligni de vulnere ferrum. Omine quo mesti confuso pectore Franci Mox stringunt acies, dolor est conversus ad iras, Et tecti clipeis Aquitanum invadere certant. Strenuus ille tamen vi cuspidis expulit illos, Atque incursantes vultu terrebat et armis. Hic rex Guntharius ceptum meditatur ineptum, Scilicet ut iactam subito terraeque relapsam —

Ante pedes herois enim divulsa iacebat — Accedens tacite furtim sustolleret hastam: Quandoquidem brevibus gladiorum denique telis Armati nequeunt accedere comminus illi, Qui tam porrectum torquebat cuspidis ictum. Innuit ergo oculis vassum praecedere suadens, Cuius defensu causam supplere valeret. Nec mora, progreditur Haganon ac provocat hostem. Rex quoque gemmatum vaginae condidit ensem, Expediens dextram furto tutum faciendo. Sed quid plura? manum protinus transmisit in hastam, Et iam conprensam sensim subtraxerat ipsam Fortunae maiora petens, sed maximus heros, Utpote qui bello semper sat providus esset, Praeter et unius punctum cautissimus horae, Hunc inclinari cernens persenserat, actum Nec tulit, obstantem sed mox Haganona revellens Denique sublato qui divertebat ab ictu, Insilit, et planta direptum hastile retentat, Ac regem furto captum sic increpitavit, Ut iam perculso sub cuspide genua labarent: Quem quoque continuo esurienti porgeret Orco, Ni Hagano armipotens citius succurreret atque Obiecto dominum scuto muniret, et hosti Nudam aciem saevi mucronis in ora tulisset. Sic dum Waltharius vulnus cavet, ille resurgit, Atque tremens strepidusque stetit, vix morte reversus. Nec mora, nec requies, bellum instauratur amarum,

Incurrunt hominem nunc ambo, nuncque vicissim; Et dum progresso se inpenderet acrius uni, En de parte alia subit alter et impedit ictum. Haud aliter Numidus quam dum venabitur ursus, Et canibus circumdatus astat et artubus horret, Et caput occultans submurmurat, ac propiantes Amplexans Umbros miserum muttire coartat; Tum rabidi circum latrant hinc inde molossi Comminus, ac dirae metnunt accedere beluae. Taliter in nonam conflictus fluxerat horam, Et triplex inerat cunctis maceratio: leti Terror, et ipse labor bellandi, solis et ardor. Interea herois cepit subrepere menti Quiddam, qui tacito premit has sub corde loquelas: ‘Si fortuna viam non conmutaverit, isti Vana fatigatum memet per ludicra fallent.’ Ilico et elata Haganoni voce profatur: ‘O paliure vires foliis, ut pungere possis; Tu saltando iocans astu me ludere temptas, Sed iam faxo locum, propius ne accedere tardes; Ecce tuas, scio, praegrandes ostendito vires. Me piget in cassum tantos sufferre labores. Dixit, et exiliens contum contorsit in illum, Qui pergens onerat clipeum dirimitque aliquantum Loricae, ac magno modicum de corpore stringit; Denique praecipuis praecinctus fulserat armis, At vir Waltharius missa cum cuspide currens Evaginato regem inportunior ense

Inpetit, et scuto dextra de parte revulso Ictum praevalidum ac mirandum fecit, eique Crus cum poblite adusque femur decerperat omne. Ille super parmam ante pedes mox concidit huius. Palluit exanguis domino recidente satelles. Alpharides spatam tollens iterato cruentam Ardebat lapso postremum infligere vulnus. Inmemor at proprii Hagano vir forte doloris Elatum caput inclinans obiecit ad ictum. Extensam cohibere manum non quiverat heros; Sed cassis fabrefacta diu meliusque peracta Excipit assultum, mox et scintillat in altum Cuius duritia stupefactus dissilit ensis, Proh dolor, et crepitans partem micat aere et herbis. Belliger ut frameae murcatae fragmenta vidit, Indigne tulit, ac nimia furit efferus ira, Inpatiensque sui capulum sine pondere ferri, Quam libet eximio prestaret et arte metallo, Protinus abiecit, monimentaque tristia sprevit: Qui dum forte manum iam enormiter exeruisset, Abstulit hanc Hagano sat laetus vulnere prompto. In medio iactus recidebat dextera fortis Gentibus ac populis multis suspecta tyrannis, Innumerabilibus quae fulserat ante tropheis. Sed vir praecipuus, nec levis cedere gnarus, Sana mente potens carnis superare dolores

Non desperavit, neque vultus concidit eius, Verum vulnigeram clipeo insertaverat ulnam, Incolumique manu mox eripuit semispatam, Qua dextrum cinxisse latus memoravimus illum. Ilico vindictam capiens ex hoste severam. Nam feriens dextrum Haganoni effodit ocellum, Ac timpus resecans pariterque labella revellens Olli bis ternos discussit ab ore molares. Tali negotio dirimuntur prelia facto. Quemque suum vulnus atque aeger anhelitus arma Ponere persuasit. quisnam hinc immunis abiret? Qua duo magnanimi heroes tam viribus aequi, Quam fervore animi steterant in fulmine belli. Postquam finis adest, insignia quemque notabant: Illic Guntharii regis pes, palma iacebat Waltharii, nec non tremulus Haganonis ocellus. Sic sic armillas partiti sunt Avarenses. Consedere duo, nam tertius ille iacebat, Sanguinis undantem tergentes floribus amnem. Haec inter timidam revocat clamore puellam Alpharides, veniens quae saucia quaeque ligavit. His ita compositis sponsus praecepit eidem: ‘Iam misceto merum Haganoni et porrige primum, Est athleta bonus, fidei si iura reservet: Tum praebeto mihi, reliquis qui plus toleravi; Postremum volo Guntharius bibat, utpote segnis

Inter magnanimum qui paruit arma virorum, Et qui Martis opus tepide atque enerviter egit. Obsequitur cunctis Herrici filia verbis. Francus at oblato licet areus pectore vino: ‘Defer’ ait ‘prius Alpharidi sponso ac seniori Virgo tuo, quoniam, fateor, me fortior ille est, Non solum mihi, sed cunctis super eminet ille. Hic tandem Hagano spinosus et ipse Aquitanus Mentibus invicti licet omni corpore lassi, Post varios pugnae strepitus ictusque tremendos. Inter pocula scurrili certamine ludunt. Francus ait: ‘Iam dehinc cervos agitabis amice, Quorum de corio wantis sine fine fruaris: At dextrum moneo tenera lanugine comple, Ut causae ignaros palmae sub imagine fallas. Wahl! sed quid dicis, quod ritum infringere gentis, Ac dextro femori gladium agglomerare videris, Uxorique tuae, siqua adeo cura subintrat, Perverso amplexu circumdabis euge sinistram? Iam quid demoror? en posthac tibi quicquid agendum est, Leva manus faciet.’ Cui Walthare talia reddit: ‘Cur tam prosilias admiror lusce Sicamber, Si venor cervos, carnem vitabis aprinam. Ex hoc iam famulis tu suspectando videbis Heroum turbas transversa tuendo salutans. Sed fidei memor antiquae tibi consiliabor: Iam si quando domum venias laribusque propinques, Effice lardatam de multra farreque pultam, Hoc pariter victum tibi confert atque medelam.

His dictis pactum renovant iterato coactum Atque simul regem tollentes valde dolentem Inponunt equiti, et sic disiecti redierunt Franci Wormatiam, patriamque Aquitanus adivit. Illic gratifice magno susceptus honore Publica Hiltgundi fecit sponsalia rite, Omnibus et carus post mortem obitumque parentis Ter denis populum rexit feliciter annis. Qualia bella dehinc vel quantos saepe triumphos Ceperit, ecce stilus renuit signare retusus. Haec quicumque leges stridenti ignosce cicadae, Raucella nec adhuc vocem perpende, sed aevum, Utpote quae nidis nondum petit alta relictis. Haec est Waltharii poesis. vos salvet Ihesus.