Waltharius

Omnipotens genitor, summae virtutis amator, Iure pari natusque amborum spiritus almus, Personis trinus, vera deitate sed unus, Qui vita vivens cuncta et sine fine tenebis, Pontificem summuni tu salva nunc et in aevum Claro Erehamboldum fulgentem nomine dignum, Crescat ut interius sancto spiramine plenus, Multis infictum quo sit medicamen in aevum. Praesul sancte dei nunc accipe munera servi, Quae tibi decrevit de larga promere cura Peccator fragilis Geraldus nomine vilis, Qui tibi nam certus corde estque fidelis alumnus. Quod precibus dominum iugiter precor omnitonantem Ut nanciscaris factis, quae promo loquelis, Det pater ex summis caelum terramque gubernans. Serve dei summi, ne despice verba libelli, Non canit alma dei, resonat sed mira tyronis, Nomine Waltharii, per proelia multa resecti. Ludendum magis est, Dominum quam sit rogitandum ; Perlectus Jonge vim stringit in ampla diei. Sis felix sanctus per tempora plura sacerdos, Sit tibi mente tua Geraldus carus adelphus.

Tertia pars orbis, fratres, Europa vocatur Moribus ac linguis varias et nomine gentes Distinguens ciiltu, tum relligione seqiiestrans. Inter quas gens Pannoniae residere probatur, Quam tamen et Hunos plerumque vocare solemus. Hic populus fortis virtute vigebat et armis, Non tircumpositas solum domitans regiones, Litoris oceani sed pertransiverat oras Foedera supjjlieibus donans, sternensque rebelies: Ultra millenos fertur dominarier annos. Attila rex quodam tulit illud tempore regnum Impiger antiquos sibimet renovare triumplios. Qui sua castra movens mandavit visere Francos, Quorum rex Gibicho solio pollebat in alto Prole recens orta gaudens, quam postea narro : \. Namque marem genuit, quem Guntliarium vocitavit. Fama volans pavidi regis transverberat aures Dicens hostilem cuneum trausire per Histrum, Vincentem numero Stellas atque amuis harenas. Qui non confidens armis vel robore plebis Concilium cogit, qaae sint facienda requirit. Consensere omnes: foedus debere precari Et dextras, si forte darent, coniungere dextris, Obsidibusque datis censum persolvere iussum. Hoc melius fore, quam vitam simul ac regionera Perdiderint, natosqae suos pariterque maritas.

JlJobilis hoc Hagano fuerat siib tempore tyro Indolis egregiae venieiis de germine Troiae. Hunc, quia Guntliarius nondum pervenit ad aevum, Ut sine matre qneat vitam retinere tenellam, Cum gaza ingenti decernunt mittere regi. Nee mora, legati censum iuveuemque fereutes Deveniunt, pacemque rogant ac foedera firmant. tempore quo validis stet erat Burgundia sceptris, Cuius primatum Heriricus forte gerebat, Filia huic tantum fuit unica nomine Hiltgunt, Nol^ilitate quidem pollens ac stemmate formae. Debuit haec lieres aula residere paterna, Atque diu congesta frui, si forte liceret. oJ^amque Avares firma cum Francis pace peracta Suspendunt a fine quidem regionis eorum. Attila sed celeres mox Luc deflectit habenas Nee tardant reliqui satrapae vestigia adire. Ibant aequati numero, sed et agmine longo, Quadrupedum cursu tellus concussa gemebat, Scutorum sonitu pavidus super intonat aether. Ferrea silva micat totos rutilando per agros : Haud aliter, primo quam pulsans aequora mane Pulcher in extremis renitet sol partil)us orbis. lamque Ararim Rodanumque amues transiverat altos, Atque ad praedandum cuneus dispergitur omnis. ^orte Cavilloni sedit Heriricus, et ecce Attollens oculos speculator vociferatur: 'Quaenam condenso consurgit pulvere nubes? Vis inimica venit, portas iam claudite cunctas'. lam tum quid Franci fecissent ipse sciebat

Prince23S, et cunctos conpellat sie seniores: *Si gens tarn fortis, cui nos similare nequimus, Cessit Panuoniae, qua nos virtute putatis Huic conferre manuni, et patriam defendere dulcem? Est satius, pactum faciant censumque capessant. Unica nata mihi, quam tradere pro regione Non dubito : tantum pergant qui foedera firment* fbant legati totis gladiis spoliati, Hostibus insinuant quod regis iussio mandat: Ut cessent vastare, rogant. quos Attila ductor Ut solitus füerat, blande suscepit et inquit: 'Foedera plus cupio quam proelia mittere vulgo. Pace quidem Huni malunt regnare, sed armis Inviti feriunt, quos cernunt esse rebelles. Rex ad nos veniens pacem det atque resumat* lixivit princeps asportans innumeratos Thesauros, pactumque ferit natamque reliquit. Pergit in exilium pulcherrima gemma parentuin. vs^ostquam conplevit pactum statuitque tributum, Attila in occiduas promoverat agmina partes. Namque Aquitanorum tunc Alpliere regna teuebat^ Quem sobolem sexus narrant habuisse virilis, Nomine Waltharium primevo flore nitentem. Nam iusiurandum Heriricus et Alphere reges Inter se dederant, pueros quod consociarent, Cum priuium tempus nubendi venerit illis. Hie ubi cognovit gentes lias esse domatas, Ceperat ingenti cordis trepidare pavore. Nee iam spes fuerat saevis defendier armis. 'Quid cessemus' ait, 'si bella movere nequimus?

Exemplum nobis Burgundia, Francia donant. Non incusamur, si talibus aequiptramur. Legates mitto, foedusque ferire iubebo, Obsidis inque vicem dilectum porrigo natum, Et iam nunc Hunis censum persolvo futurum.' Sed quid plus remorer? dictum conpleverat actis. Tunc Avares gazis onerati denique multis, Obsidibus sumptis Haganoiie Hiltgunde puella Nee non Walthario, redierunt pectore laeto. M^ttila Pannonias ingressua et urbe receptus Exulibus pueris magnam exbibuit pietatem, Ac veluti proprios nutrire iubebat beredes. [Virginis et curam reginam mandut Labere.] Ast adolescentes propriis conspectibus ambos . Semper adesse iul:)et, sed et artibus imbuit illos, Presertimque iocis belli sub tempore buljendis. Qui simul ingenio crescentes mentis et aevo Robore vincebant fortes. animoque sopbistas, Donec iam cunctos superarent fortiter Hunos. Militiae primos tunc Attila feeerat illos, Sed haud inmerito, quouiam, siquando moveret Bella, per insignes isti micaere triumphos. Idcircoque nimis priuceps dilexerat ambos. Virgo etiam captiva deo prestante supremo Reginae vultum plaeavit, et auxit amorem Moribus eximiis operumque industria habundans. Postremum custos tliesauris provida cunctis Efficitur, modicumque deest, quin regnet et ipsa; Nam quiequid voluit, de rebus fecit et actis. Jbnterea Gibiclio defungitur, ipseque regne Guntharius successit, et ilico Panuouiarum

Foedera dissolvit, censumque subire uegavit. Hoc ubi iam primum Hagauo cognoverat exul, Nocte fugam molitiir, et ad dominum properavit. Waltbarius tarnen ad pugnas praecesserat Hunos, Et quocumque iret, mox prospera sunt comitata. Ospirin elapsuni Haganonem regia coniunx Attendens domino suggessit talia dicta: 'Provideat caveatque precor sollertia regis, Ne vestri imperii labatur forte columna, Hoc est Waltharius vester discedat amicus , In quo magna potestatis vis extitit huius: Nam vereor, ne fors fugiens Haganonem imitetur. Idcircoque meam perpendite nunc rationem, Cum primum veniat, haec illi dicite verba: "Servitio in nostro magnos plerumque labores Passus eras, ideoque scias, quod gratia nostra Prae cunctis temet nimium dilexit amicis. Quod volo plus factis te quam cognoscere dictis: Elige de satrapis nuptam tibi .Pannoniarum, Et non pauperiem propriam perpendere eures. . Amplificabo quidem ** te rure domique Nee quisquam, qui dat sponsam, post facta pudebit/ Quod si conpletis, illum stabilire potestis,' Conplacuit sermo regi, cepitque parari. ^(älaltharius venit: cui princeps talia pandit Uxorem suadens sibi ducere, sed tamen ipse Iam tum praemeditans quod post conpleverat actis. Investiganti bis suggestibus obvius infit: ""Vestra quidem pietas est, quod modici famulatus Causam conspicitis. sed quod niea sergia, mentis

Intuitu, fertis, numquam meruisse valerem. Sed precor, ut servi capiatis verba fidelis: Si nuptam accipiam doruini praecepta secuudiim, Vinciar in primis curis et amore puellae, Atque a servitio regis plerumque retardor. Aedificare domos, cultumque intendere ruris Cogor et lioc oculis senioris adesse moratur, Et solitani regno Hunorum inpendere curam. Namque voluptatem quisquis giistaverit, exin Intolerabilius consuevit ferre labores. Nil tarn dulce mihi, quam semper inesse fideli Obsequio domini: quare precor absque iugali Me vinclo permitte meam iam ducere vitam. Si sero aut medio noctis mihi tempore mandas, Ad cjuaecumque iubes securns et ibo paratus. In bellis nullae j)ersuadent cedere curae, Nee nati aut coniunx retrahentcjue fugamc^ue movebunt. Testor per propriam temet pater optime vitam, Atque per invictam nunc gentem Pannoniarum, Ut non ulterius me cogas sumere tedas.' His precibus victus suasus rex deserit omnes, Sperans Waltharium fugiendo recedere numquam. iTo^enerat interea satrapae certissima fama, Quandam quae nuper superata resistere gentem, Ac bellum Hunis confestim inferre paratam. @uuc ad Waltharium convertitur actio rerum: Qui mox militiam percensuit ordine totam, Et bellatorum confortat corda suorum, Hortans praeteritos semper memorare triumphos, Proniittensque istos solita virtute tyrannos Sternere et externis terrorem inponere terris.

X'Cec mora, consurgit sequiturque exercitus omnis. Ecce locum pugnae conspexerat et numeratam Per latos aciem campos digessit et agros. laujqiie infra iactum teli congressus uterque Constiterat cuneus : tniic unclique clamor ad auras Tollitur, liorrendam confunduut classica vocem, Continuoque liastae volitant hinc indeque densae. Fraxinus et cornus ludum miscebat in unum, Fulminis inqiie modum cuspis vibrata micabat. Ac veluti Boreae sub tempore nix glomerata Spargitur, liaud aliter saevas iecere sagittas. Postremum cunctis utroque ex agmine pilis Absumptis, manus ad mucronem vertitur omnis : Fulmiueos proniunt enses, clipeosque revolvunt, Concurrunt acies demum pugnamque restaurant. Pectoribus partim rumpuntur pectora equorum, Sternitur et quaedam pars duro umbone virornm. Waltbarius tarnen in medio furit agmine bello, Obvia quaeque metens armis ac limite pergens. Hunc ubi conspieiunt liostes tantas dare strages, Ac si praesentem metuebant cernere mortem: Et quemcumque locum seu dextra sive sinistra Waltbarius peteret, cuncti mox terga dederunt, Et versis scutis laxisque feruntur babenis. Timc imitata ducem gens maxima Pannoniarum [Saevior insurgit, caedemque audacior äuget,] Deicit obstantes, fugientes proterit, usque Dum caperet plenum belli sub sorte triumphum. Tum super occisos ruit et spoliaverat omnes

Et tandem cluctor recavo vocat agmina cornu Ac primus frontem festa cum fj-onde revinxit Victrici lauro cingens sua tempora vulgo; Post liunc signiferi, sequitur c|uos cetera pubes. lamque triumphali redierunt stemmatö compti, Et patriam ingressi propria se quisque locavit Sede, sed ad solium mox Waltharius properavit. is^cce palatmi decurrunt arce miuistri, Illius aspectu liilares equitemque tenebant, Donec vir sella descenderet inclitus alta. Si bene res vergant, tum demum forte requirunt, nie aliquid modicum narrans intraverat aulam, Lassus enim fuerat regisque cubile petebat. Illic Hiltgundem solani ofFeudit residentem. Cui post amplexus atque oscula dulcia dixit: "Ocius huc potum ferto, quia fessus anlielo'. lila mero tallum conplevit mox pretiosum, Porrexitque viro, qui signans accipiebat, Virgineamque mauum propria constrinxit. at illa Astitit et vultum reticens inteudit herilem, Walthariusque bibens vacuum vas porrigit olli, Ambo etenim uoraiit de se sponsalia facta. Provocat et tali caram sermone puellani : 'Exilium pariter patimur iam tempore tanto, Nou ignorantes, quid nostri forte pareutes luter se nostra de re fecere futura. Quamne diu tacito premimus liaec ipsa palato?"" Virgo per liyroniam meditaus hec dicere spousum, Paulum conticuit, sed postea talia reddit:

"^Quicl lingua simulas quod ab imo pectore damnas, Oreque persuades toto quod corde refutas? Sit veluti talem pudor ingeus ducere nuptaiii.' Vir sapiens contra respondit et intulit ista: ""Absit quod memoras ! dextrorsum porrige sensuni. Noris nie nihilum simulata mente locutum, Nee quicquam nebulae vel falsi interfore crede. Nullus adest nobis exceptis naraque duobus. Si uossem temet mihi promptam inpendere mentem, Atque lidem votis servare per omnia cautis, Pandere cuncta tibi cordis mysteria vellem.' @andera virgo Aari genibus curvata profatur: "^Ad quaecumque vocas, mi domue, sequar studiose, Nee quicquam placitis malim praeponere iussis.' nie dehinc: "^piget exilii me denique nostri, Et patriae fines reminiscor saepe relictos: Ideircoque fugam cupio celerare latentem. Quod iam pre multis potuissem forte diebus, Si non Hiltgundem solam remanere dolerem.' Addidit lias imo virguncula corde loquelas : ['Vestrum velle meum, solis bis aestuo rebus.] Praecipiat dominus, seu jirospera sive sinistra, Eius amore pati toto sum pectore presto.' Waltharius tandem sie virginis inquit in aurem: 'Publica custodem rebus te nempe potestas Fecerat, idcirco memor baec mea verba notato: In primis galeam regis tunicamque, trilicem Assero loricam fabrorum insigne ferentem,

Diripe, bina deliinc mediocria scrinia tolle. His armillarnm tantum da Pannonicarum , Donec vix uiiuni releves ad pectoris imam. Inde quater binum mihi fac de more coturnum. Tantundemque tibi patrans inponito vasis: Sic fors ad summum conplentur scrinia labrum. Insuper a fabris hamos clam posce retortos. Nostra viatica sint pisces simul atcjue volucres, Ilise ego piscator, sed et auceps esse coartor. Haec intra ebdomadem caute per singula conple. Audisti quid habere vianti forte necesse est, l'unc quo more fugam valeamus inire recludo: Postquam septenos Phoebus remeaverit orbes, Regi ac reginae, satrapis ducibus famulisque Sumptu permagno convivia laeta parabo, Atque omni ingenio potu sepelire studebo, Donec nullus erit qui sentiat hoc quod agendum est. Tu tarnen interea mediocriter utere vino, Atque sitim vix ad mensam restinguere cura. Cum reliqui surgant, ad opuscula nota recurre. Ast ubi iam cunctos superat violentia potus, Tum simul occiduas properemus quaerere partes,' Virgo memor praecepta viri conplevit. et ecce Praefinita dies epularum venit et ipse Waltharius magnis instruxit sumptibus escas. Luxuria in media residebat denique mensa, Ingrediturque aulam velis rex undique septam, Heros magnanimus solito quem corde salutans Duxerat ad soliuni, quod compsit bissus et ostrum.

Consedit laterique duces liinc indeque biuos Assedisse iubet. reliquos locat ipse minister. Centenos simul accubitus iniere sodales, Diversasque dapes libans conviva resudat: His et sublatis aliae referuntur edendae Atque exqiiisitum fervebat migma per auram. Aurea bissino tantum stant gausape vasa, Et pigmentatus crateres Bacchus adornat: Illicit ad haustum species dulcedoque potus, Waltharius cunctos ad vinum hortatur et escas. jfostque epulis absumpta quies mensaeque remotae. Heros iam dictus dominum laetanter adorsus Inquit: 'in hoc rogito clarescat gratia vestra, üt vos in primis rehquos nunc laetificetis.' Et simul in verbo nappam dedit arte peractam, Ordine sculpturae referentem gesta priorum, Quam rex accipiens haustu vacuaverat uno, Confestimque iubet reliquos imitarier omnes. Ocius accurrunt pincernae moxque recurrunt, Pocula plena dabant et inania suscipiebant, Hospitis ac regis certant hortatibus omnes. Ebrietas fervens tota dominatur in aula, Balbuttit madido facundia fusa palato, Heroas validos plantis titubare videres. Taliter in seram produxit bacchica noctem Munera Waltharius retrahitque redire volentes; Donec vi potus pressi somnoque gravati Passim porticibus sternuntur humotenus omnes.

Et licet ignicreniis vell i dare moenia flamrais, Nullus qui causam potuisset scire remansit. Tandem dilectam vocat ad semet mulierem Praecipiens causas citius deferre paratas. Ipseque de stabulis victorem duxit equorum. Hunc ob virtutem vocitaverat ille Leonem, Stac sonipes ac frena ferox spumantia mandit. Hunc postquam faleris solito circumdedit, ecce Scrinia plena gazae lateri suspendit utrique Atq e iterJluougo modicella cibaria ponit, Loraque virgiueae mandat fluitantia dextrae. Ipseque lorica vestitus more gigantis Inposuit capiti rubras cum casside cristas, Ingentesque ocreis suras conplecticur aureis, Et levum femur ancipiti praecinxerat ense Atque alio dextrum pro ritu Pannoniarum : Is tarnen ex una tantum dat vulnera parte. Tunc hastam dextra ra})iens clipeumque sinistra, Coeperat invisa trepidus decedere terra. Femina duxit equuni non nulla talenta gerentem, In manibusque simul virgam tenet ipsa colurnam. In qua piscator hamum transponit in undam, Ut cupi'ins pastum piscis deglutiat uncum. Namque gravatus erat vir maximus undique telis, Suspectamque habuit cuncto sibi tempore pugnam. Omni nocte quidem properabant currere, sed cum Prima rubens terris ostendit lumina Phoebus, In silvis latitare student et opaca requirunt, Sollicitatque metus, vel per loca tuta fatigans.

In tantumque timor muliebria pectora pulsat, Horreat ut cimctos aurae ventique susurros, Formidans volucres, collisos sive racemos. Hinc odium exilii, patriaeque amor incubat inde: Vicis defugiunt, speciosa novalia liuqunt, Montibus intonsis cursus ambage recurvos Sectantes: tremulos variant per devia gressus. Lst urbis populus somno vinoque solutus Ad medium lucis süuit recubando sequentis. Sed postquam surgunt, ductorem quique requirunt, Ut grates faciant, ac festa laude salutent. Attila nemjse manu caput amplexatus utraque Egreditur thalamo rex, Walthariumque doleudo Advocat, ut proprium quereretur forte dolorem. Respondent ipsi se non potuisse ministri Invenisse virum, sed princeps sperat eundem Hactenus in somno tentum recubare quietum, Occultumque locum sibi delegisse sopori. Ospirin Hiltguudem postquam cognovit abesse, Nee iuxta morem vestes deferre suetum, Tristior inmensis satrapae clamoribus inquit: '0 detestandas quas heri sumpsimus escas! vinum quod Pannonias destruxerat omnes! Quod domino regi iam dudum praescia dixi, Approbat iste dies quem nos superare nequimus. En bodie imperii vestri cecidisse columna Noscitur, en robur procul ivit et inclita virtus: Waltliarius lux Pannoniae discesserat inde. Hiltgundem quoque m caram deduxit alumnam.

oJ|ain princeys nimia succenditur efferus ii'a, Mutant laetitiam merentia corda priorem. Ex humeris trabeam discindit ad infima totam, Et nunc hnc animura tristem, nunc dividit illuc. Ac velut eolicis turbatur harena procellis, Sic intestiuis rex fluctuat undique curis, Et varium pectus vario simul ore imitatus Prodidit exterius quicqnid toleraverat intus, Iraqne sermonem jjermisit promere nulluni. Ipso quippe die potum fastidit et escam, Nee placidam menbris potuit dare cura quietem. Namque ubi nox rebus iam dempserat atra colores, Decidit in lectum, verum nee lumina clausit, ; Nunc latus in dextrum fultus nunc inque sinistrum, I Et veluti iuculo jjectus transfixus acuto, ' Palpitat atque caput huc et mox iaetitat illuc, Et modo subrectus fulcro consederat amens, Nee iuvat lioc, demum surgens discurrit in urbem, Adcjue thorum veniens simul attigit atque reliquit. Taliter insomnem consumpserat Attila noctem. At profugi comites per amica silentia euntes Suspectam properant post terga relinquere terram. ^ix tamen erupit cras, rex patribusque vocatis Dixerat: 'o siquis mihi Waltliarium fugientem Aiferat evinetum ceu nequani forte liciscani , Hunc ego mox auro vestirem saepe recocto, Et tellure quidem stantem hinc inde onerarem,

Atqiie viam penitus clausissem vivo talentis.^ Sed nullus fuit in tauta regione tyraunus, Ve] dux sive comes seu miles sive minister, Qui, quamvis cuperet proprias ostendere vires, Ac virtute sua laudem captare perenuem, Ambiretque simul gazam infarcire crumenis, Waltliarium tarnen iratum praesumpserit arrais Inseqnier, strictoque virum mucrone videre. Nota equidem virtus, experti sunt quoque quantas Ineolumis dederit strages sine vulnere vietor. Nee potis est ullum rex persuadere virorum, Qui promissa velit liac condicione talenta. ^jp.altharius fugiens, ut dixi, noctibus ivit, Atque die saltus arbustaque densa requirens Arte accersitas pariter capit arte volucres, Nunc fallens visco, nunc fisso denique ligno. Ast ubi perveuit qua flumina curva fluebant, Inmittens hamum rapuit sub gurgite praedam, Atque famis pestem pepulit tolerando laborem. Namque fugae toto se tempore virginis usu Continuit vir Waltharius laudabilis heros. ^cce quater denos sol circumflexerat orbes, Ex quo Pannonica fuerat digressus ab urbe, Ipso quippe die numerum qui clauserat istum, Venerat ad fluvium iam vespere tum mediante, Scilicet ad Renum qua cursus tendit ad urbem Nomine Wormatiam regali sede niteutem. Illic pro naulo pisces dedit antea captos, Et mox transpositus graditur properanter anbelus.

(Prta dies postquam tenebras discusserat atras, Portitor exurgens praefatam venit in urbeui. Regalique coco, reliquorum quippe magistro, Detulerat pisces quos vir dedit ille viator. Hos cum pigmentis condisset et apposuisset Regi Guntliario, miratus fatur ab alto: 'Istius ergo modi pisces mihi Fraucia numquam Ostendit: reor externis a finibus illos. Die mihi quantocius : cuias homo detulit illos V Ipseque respondens narrat quod nauta dedisset. Accersire homiuem princeps praecepit euudem. Et, cum venisset, de re quaesitus eadem, Talia dicta dedit, causamque ex ordine pandit: "^Vespere praeterito residebam litore Rheni, Conspexique viatorem propere venientem. Et veluti pugnae certum per menbra paratum : Aere etenim penitus fuerat rex inclite cinctus, Gesserat et scutum gradiens hastamque coruscam. Namque viro forti simihs fuit, et licet ingeus Asportaret onus, gressum tarnen extulit acrem. Hunc incredibili formae decorata nitore Assequitur calcenique terit iam calce puella, Ipsaque robustum rexit per lora caballum Scrinia bina quidem dorso non parva ferentem, Quae, dum cervicem sonipes discusserit altam, Atque superba cupit glomerare volumina crurum, Dant souitum, ceu quis gennnis illiserit aurum. Hie mihi praesentes dederat pro munere pisces/ Jpis Hagano auditis ad mensam quippe resedit.

Laetior in medium prompsit de pectore verbumt 'Congaudete mihi queso. quia talia novi: Waltharius collega mens remeavit ab Hunis' Vociferatur et omnis ei mox aula reclamat. Guntliarius princeps ex liac ratione siiperbus: 'Congaudete mihi iubeo, quia talia yixi. Gazam quam Gibicho regi transmisit eoo, Hanc nunc cunctipotens huc in mea regna remisit." Haec ait et mensam pede perculit exiliensque Ducere equum iubet et sella conponere sculpta, Atque omni de plebe viros secum duodenos, Viribus iusignes, animis plerumque probatos Legerat. inter quos simul ire Haganona iubebat, Qui memor antiquae fidei sociique prioris Nititur a coeptis dominum transvertere rebus. Rex tarnen econtra nihilominus instat et iufit: 'Ne tardate viri, praecingite corpora ferro Fortia, squamosus thorax iam terga recondat, Hie tantum gazae Francis deducat ab oris?' Instructi telis, nam iussio regis adurget, Exibant portis, te Waltharium cupientes Sternere et iubellem lucris fraudare putantes. Sed tamen omnimodis Hagano prohibere studebatr At rex infelix coeptis resipiscere non vult. Jlnterea vir magnanimus de flumine pergens Venerat in saltum iam tum Vosagum vocitatum. Nam nemus est ingens spatiosum, lustra ferarum Plurima haben-, suetum canibus resonare tubisque. Sunt in secessu bini montesque propiuqui,

Inter quos licet angustum specus extat amenum, Non tellure cava factum , sed vertice rupum : Apta quidem statio latronibus illa crueütis. Angulus liic virides ac vescas gesserat herbas. Hunc mox ut vidit iuvenis: 'huc' inquit "eamus. His iuvat in castris fessum conponere corpus. Nam postquam fugiens Avarum discesserat oris, Non aliter somni requiem gustaverat idem, Quam super innixus clipeo: vix clauserat orbes. Bellica tum demum deponens pondera dixit, Virginis in gremium fusus: 'circumspice caute, Hiltgunt, et nebulam si tolli videris atram, Attactu blando me surgere conmonitato; Et licet ingentem conspexeris ire catervam, Ne subito excutias somno mi cara caveto; Nam procul hinc acies potis es transmittere puras. Instanter cunctam circa explora regionem/ Haec ait, atque oculos concluserat ipse nitentes, lamque diu satis optata fruitur requiete. |Lst ubi Guntharius vestigia pulvere vidit, Cornipedem rapidum saevis calcaribus urget, Exultansque animis frustra sie fatur ad auras: "^Accelerate viri, iam nunc capietis eundem: Numquam liodie effugiet, furata talenta relinquet.' Inclitus at Hagano contra mox reddidit ista: 'Unum dico tibi regum fortissime tantum : Si totieus tu Waltharium j)ugnasse videres, Atque nova totiens quotiens ego caede furentem, Numquam tam facile spoliandum forte putares.

Vidi Pannonias acies, cum bella cierent Contra aquilonares sive australes regiones: Illic Waltharius propria virtute coruscus, Hostibus invisus sociis mirandus obibat: Quisquis ei congressus erat, mox tartara vidit, rex et comites experto credite, quantus In clipeum surgat, quanta vi torqueat hastam.' Sed dura Guntliarius male sana meute gravatus Nequaquam flecti posset, castris propiabant. ^t procul aspiciens Hiltgant de vertice montis Pulvere sublato veuientes sensit et ipsum Waltharium placido tactu vigilare monebat. Qui Caput attollens scrutatur siquis adiret. Eminus illa refert quandam volitare phalangem. Ipse oculos tersos somni glaucomate purgans Paulatim rigidos ferro vestiverat artus , Atque gravem rursus parmam collegit et hastam Et saliens vacuas ferro transverberat auras, Et celer ad puguam felis prolusit amaram. Comminus ecce coruscantes mulier videt hastas, Ac stupefacta nimis: ""Hunos hie' inquit ^habemus.' In terramque cadens effatur talia tristis: 'Obsecro mi senior gladio mea colla recide, Ht quae non merui pacto tlialamo sociari, Nullius ulterius patiar consortia carnis.' Tum iuvenis: 'cruor innocuus me tiuxerit?' inquit "Auf quo forte modo gladius potis est inimicos Sternere, tarn fidae si nunc non parcit amicae? Absit quod rogitas, mentis depone pavorem.

Qui me de variis eduxit saepe perielis, Hie valet, liic liostes credo confundere nostros.* Haec ait atqne oculos tollens efFatur ad ipsam: 'Non assunt Avares hie, sed Franci Nebulones Cultores regionis,' et en galeam Hagauonis Aspicit et noscens iniunxit talia ridens: 'Et mens hie sociiis Hagano collega veternus.' moc heros dicto introitum stationis adibat, no Inferius stanti praedieens sie mulieri : 'Hac coram porta verbum modo iaeto superbum: Hinc nullus rediens uxori dicere Francus Praesumet se inpune gazae quid tollere tantae.' Nee dum sermouem conplevit, humo tenus ecce Corruit et veniam petiit, quia talia dixit. Postquam surrexit eontemplans cautius omnes: 'Horum quos video nullum Haganone remoto Suspieio: namque ille meos per proelia mores lam didicit, tenet hie etiam sat callidus artem; Quam si forte volente deo intercepero solam, Tune* ait 'ex pugna tibi Hiltgunt sponsa reservor. ^st ubi Waltharium tali statione receptum Conspexit Hagano, satrapae mox ista superbo Suggerit : 'ö senior desiste lacessere hello Hunehominem. periiant primum, qui euneta requirant, Et genus et patriam nomenque locumque relictum, Vel si forte petat pacem sine sanguine praebens Thesaurum. per responsum cognoseere homonem Possumus, et, si Waltharius remoratur ibidem, — Est sapiens — forsan vestro concedet honori.' raeeipit ire virum eognomine rex Camelonem,

Inclita Metensi quem Fraucia miserat urbi Praefectum, qui dona ferens devenerat illo Anteriore die quam princeps noverat ista. Qui dans frena volat rapidoque simillimus Euro Transcurrit spatium campi iuvenique propinquat, Ac sie obstantem conpellat: "die liomo, quisnam Sis, aut unde venis?** quo pergere tendis?' Heros magnanimus respondit talia dicens : 'Sponte tua venias an liuc te miserit ullus, Scire velim.' Camelo tuue reddidit ore superbo: 'Noris Guntharium regem tellure potentem Me misisse tuas quaesitnm pergere causas.* j|)is auscultatis suggesserat hoc adolescens: "^Ignoro penitus, quid opus sit forte viantis Scrutari causas; sed joromere non trepidamus. Waltharius vocor, ex Aquitauis sum generatus, A genitore meo modicus puer obsidis ergo, Sum datus ad Hunos; ibi vixi nuncque recessi Concupiens patriam dulcemque revisere gentem/ Missus ad haec: 'tibi iam dictus per me iubet heros, Ut cum scriniolis equitem des atque puellam ; Quod si promptus agis, vitam concedet et artus.* ®.altliarius contra fidenter protulit ifeta: 'Stultius effatum me non audisse sophistam Arbitror. en memoras, quod princeps nescio vel quis Promittat, quod non retinet, nee fors retinebit. Au deus est, ut iure mihi concedere vitam Possit? num manibus tetigit? num carcere trusit? Vel post terga meas torsit per viucuk palmas? At tarnen ausculta: si me certamiue laxat —

Aspicio, ferratus adest, ad proelia venit — Armillas centum de rubro quippe metallo Factas transmittam, quo nomen regis honorem.' Tali response discesserat ille recepto. Principibus narrat quod protulit atque resumpsit. Timc Hagano ad regem: "^porrectam suscipe gazam, Hac potis es decorare pater tecum comitantes; Et modo de pugna palmam revocare memento. Ignotus tibi Waltharius et maxima virtus. Ut mihi praeterita portendit visio nocte, Non, si conserimus, nos prospera cuncta sequentur. Visum quippe mihi te colluctarier urso, Qui post conflictus longos tibi mordicus unum Crus cum poblite ad usque femur decerpserat omne Et mox auxilio subeuntem ac tela ferentem Me petit, atque oculum cum dentibus eruit unum.' Jpis animadversis clamat rex ille superbus: 'Ut video, genitorem imitaris Hagathien ipse. Hie quoque perpavidam gelido sub peetore mentem Gesserat, et multis fastidit praelia verbis.' @unc heros magnam iuste conceperat iram, Si tarnen in dominum licitum est irascier ullum. 'Hec' ait 'in vestris consistant omnia telis. Est in conspectu quem vultis. dimicet omnis. Comminus astatis nee iam timor inpedit ullum; Eventum videam, nee consors sim spoliorum.' Dixerat et collem petiit mox ipse propinqum , Descendensque ab equo cousedit et aspicit illo. i^ost haec Guntharius Cameloni praecipit aiens: 'Perge et thesaurum reddi mihi praecipe totum. Quod si cunctetur, scio tu vir fortis et audax,

Congredere et hello devictum mox spoliato.' Ibat Metensis Camelo metropolitanus, Vertice fulva micat cassis, de pectore torax, Et procul acclamans: 'heus audi,' dixit "amieel Regi Francorum totum transmitte metallum, Si vis ulterius vitain vel habere salutem.' %onticuit paulum verho fortissimus heros, Opperiens proi^ius hostem adventare ferocem. Advolitans missus vocem repetiverat istam. ["Regi Francorum totum transmitte metallum!'] Tum iuvenis constans reponsum protulit istud: ""Quid quaeris? vel quid reddi inportune coartas? Numquid Gunthario furahar talia regi? Aut mihi pro lucro quicquam donaverat ille, Ut merito usuram me cogat solvere tantam? Num pergens ego dampna tuli vestrae regioni, Ut vel hinc iuste videar spoliarier a te? Si tantam invidiam cunctis gens exhibet ista, [Ut calcare solum uulli concedat eunti,] Ecce viam mercor, regi transmitto ducentas Armillas. pacem doiiet modo bella remittens.' J|)aec postquam Camelo percepit corde ferino : "Amplificabis' ait "^donum, dum scrinia pandis. Consummare etenim sermones nunc volo eunctos: Aut quaesita dabis, aut vitam sanguine fundes/ Sic ait, et triplicem clipeum collegit in ulnam, Et crispans hastile micans vi nititur omni, Ac iacit. at iuvenis devitat cautior ictum. Hasta volans casso tellurem vuluere mordit. Hl-altharius tandem: "si sie placet,' inquit 'agamus/

Et simul in dictis hastam trausraisit. at illa Per levum latus umbonis transivit, et ecce Palmam qua Caraelo mucronem educere cepit, Confixit femori transpungens terga caballi. Nee mora, dum vulnus sensit sonipes, furit atque Excutiens dorsum sessorem steruere temptat, Et forsan faceret, ni lancea fixa teneret. esojunterea parmam Camelo dimisit et hastam Conplexus leva satagit divellere dextram. Quod mox perspiciens currit celeberrimus heros^ Et pede conpresso capulo tenus ingerit ensera, Quem simul educens hastam de vulnere traxit. Tunc equus et dominus hora cecidere sub una. Lt dum forte nepos conspexerat hoc Camelonis, Filius ipsius Kimo cognomine fratris, Quem referunt quidam Scararaundum nomine dictum, Ingemit et lacrimis conpellat tristior omnes: 'Haec me prae cunctis heu respicit actio rerum. Nunc aut conmoriar vel carum ulciscar amicum*. Namque angusta loci solum concurrere soll Cogebant nee quisquam alii succurrere quivit. Advolat infelix Scaramundus iam moriturus Bina manu lato crispans hastilia ferro. Qui dum Waltharium nullo terrore videret Permotum fixumque loco consistere in ipso, Sic ait infrendens, et equinam vertice caudam Concutiens: 'in quo fidis, vel quae tua spes est? Non ego iam gazam vel rerum quidque tuarura Appeto, sed vitam cognati quaero perempti'. nie dehinc: 'si convincar quod prelia primus

Temptarim, seu quid merui, quod talia possim Iure pati, absque mora tua me trausverberet hasta\ Nee dum sermonem coucluserat, en Scaramundus Unum de binis liastile retorsit in illum, Confestinique aliud, quorum celeberrimus heros Unum devitat, quatit ex umbone secundum. Tune aeiem gladii promens Scaramundus aeuti, Proruit in iuvenem cupiens prescindere frontem, Effreuique in equo propius devectus ad illum Non valuit capiti libratum infindere vulnus. Sed capulum galeae inpegit: dedit illa resultans Tinnitus ignemque simul trausfudit ad auras. Sed non cornipedem potuit girare superbum, Donec Waltharius sub mentum cuspidis ictum Fixerat et sella moribuudum sustulit alta. Qui Caput orantis proprio mucrone reeidens Fecit cognatum pariter fluitare cruorem. oJ||unc ubi Guntharius conspexit obire superbus, Hortatur socios pugnani renovare furentes : 'Aggrediamur eum nee respirare sinamus, Donec deficiens lassescat et iude reviuctus Thesauros reddet luet et pro sanguine penas.' äöiPertius en Wurbardus abit bellumque lacessit, Quamlibet ex longa generatus stirpe nepotum, ' uir clare tuus cognatus et artis amator, Pandare, qui quondam iussus confuudere foedus In medios telum torsisti primus Acbivos. Hie spernens liastam pbaretram gestavit et arcum. Eminus emissis haut aequo Marte sagittis Waltliarium turbaus. contra tamen ille virilis

Constitit opponens clipei septemplicis orbem , Saepius eludens venientes providus ictus. Nam modo dissiluit, parmam modo vergit in austrum Telaque discussit, nulluni tarnen attigit illum. Postquam Pandarides se consumpsisse sagittas In cassum videt, iratus mox exerit ensem, Et demum advolitans has iactitat ore loquelas: *0' si ventosos lusisti callide iactus, Forsan vibrantis dextrae iam percipis ictum'. Dlli Waltharius ridenti pectore adorsus: 'lamque diu satis exspecto certamina iusto Pondere agi. festina, in me mora non erit ulla\ Dixerat et toto conixus corpore ferrum Conicit. hasta volans pectus reseravit equinum: Tollit se arrectum quadrupes et calcibus auras Verberat efFundensque equitem cecidit super illum. Accurrit iuvenis, et ei vi diripit ensem. Casside discussa crines conplectitur albos Multiplicesque preces nectenti dixerat heros: 'Talia non dudum iactabas dicta per auras'. Haec ait, et truncum secta cervice reliquit. ^ed non dementem tria visa cadavera terrent Guntharium: iubet ad mortem properare vicissim. En a Saxonicis oris Ekevrid generatus Quartus temptavit bellum, qui pro nece facta Cuiusdam primatis eo diffugerat exul. Quem spadix gestabat equs maculis variatus. Hie ubi Waltharium promptum videt esse duello, 'Die*, ait 'an corpus vegetet tractabile temet, Sive per aerias fallas maledicte figuras?

Saltibus assuetus Faunus mihi quippe videris*". Xlleque sublato dedit haec responsa cachinno : 'Celtica lingua probat te ex illa gente creatum^. Cui natura dedit reliquas ludendo praeire. At si te propius veuientem dextera nostra Attingat, post Saxonibus memorare valebis, Te nunc in Vosago Fauni fantasma videre'. 'Attemptabo quidem, quid sis', Ekevrid ait, ac mox Ferratam cornuni graviter iacit, illa retorto Emieat ammento: quam durus fregerat unibo. ^j^ialtharius contra respondit cusjiide missa : 'Haec tibi silvanus transpondet munera Faunus. Aspice, num mage sit telum penelrabile nostrum.*" Lancea taurino contextum tergore lignum Diffidit ac tunicam scindens pulmone resedit. Volvitur infelix Ekevrid, rivumque cruoris Evomit: en mortem fugiens incurrit eandem. Cuius equum iuvenis post tergum in gramen abegit^ @unc a Gunthario clipeum sibi postulat ipsum Quintus ab inflato Hadawartus pectore lusus. Qui pergens liastam sociis dimisit habendam Audax in solum confisus iuaniter ensem. Et dum conspiceret deiecta cadavera totam Conclusisse viam, nee equum transire valere, Dissiliens parat ire pedes, stetit acer in armis Waltharius laudatque virum qui praebuit aequanr Pugnandi sortem. Hadawart tum dixit ad illum: '0 versute dolis et fraudis conscie serpens! Occultare artus squamoso tegmine suetus

Ac veluti coluber girum collectus in unum, Tela tot evitas tenui sine vulneris ictu, Atque venenatas ludis sine more sagittas? Nunquid et iste putas astu vitabitur ictus? Quem propius stantis certo libramine mittit Dextra manus. neque enim is teli seu vulneris auctor. Audi consilium, parmam deponito pictam: Hanc mea sors quaerit, regis quoque sponsio prestat, Nolo quidem laedas, oculis quia conplacet istis. Sin alias, licet et lucem mihi dempseris almam, Assunt bic plures socii carnisque propinqui, Qui, quamvis volucrem similes pennasque capessas, Te tarnen inmunem nunquam patiantur abire'. osjj^elliger at contra nil territus intulit ista: 'De reliquis taceo, clipeum defendere curo. Pro meritis, mihi crede, bonis sum debitor illi. Hostibus ipse meis se opponere sepe solebat, Et pro vulneribus suscepit vulnera nostris. Quam sit oportunus hodie mihi cernis, et ipse Non cum Walthario loquereris forsan, abesset. Viribus o summis hostem dej^ellere eures, Dextera ne rapiat tibi propugnacula muri. Tu clavum umbonis studeas retinere sinistra, Atque ebori digitos circumfer glutine fixos.' Istic deponas pondus, quod tanta viarum Portasti spatia, ex Avarum nam sedibus altis? nie dehinc invitus agis, si sponte recusas. . Nee solum parmam, sed equum cum virgine et auro Reddes: tum demum scelerum cruciamina pendes.'

Hec ait, et notnm vagina diripit ensem. Inter se variis terrai'uni partibus orti Concurrunt. stupuit Vosagus haec fulmina et ecce Ambo sublimes animis ac grandibus arniis, Hie gladio fidens, hie acer et arduus basta, Inter se multa et valida vi praelia miscent. Non sie nigra souat percussa securibus ilex, Ut dant tinnitns galeae clipeique resultant. Mirantur Franci, quod non lasseseeret beros Waltharius, cui nulla quies spatiumve dabatur. Emicat bic inpune putans iam Wormaciensis Alte et sublato consurgit fervidus ense, Hoc ictu memorans semet finire duellum. Providus at iuvenis ferientem euspide adacta Intercepit, et ignavum dimittere ferrum Cogebat. procul in dumis resplenduit ensis. Hie ubi se gladio spoliatum vidit amico, Accelerare fugam fruticesque volebat adire. Alpliarides fretus pedibus viridique iuventa Insequitur dicens: 'quonam fugis? accipe scutum.' Sic ait atque bastam manibus levat ocius ambis Et ferit. ille cadit, clipeus super iutonat ingens. Nee tardat iuvenis; pede Collum pressit et basta Divellens parmam telluri infixerat illum. Ipse oculos vertens animam sufflavit in auram. ^extus erat Patavrid. soror bunc germana Haganonis Protulit ad lucem. quem dum procedere vidit, Vocibus et precibus conatur avunculus inde Flectere , proclamans : 'quonam ruis ? aspice mortem Qualiter arridet. desiste! en ultima Parcae Fila legunt. o' care nepos te mens tua fallit.

Desine. Waltharii tu denique viribus inpar.' Infelix tarnen ille means haec omnia sprevit, Arsit enim iuvenis laudem captare cupiscens. Tristatusque Hagano suspiria pectore longa Traxit et has imo fudit de corde loquelaü : '0' vortex mundi fames insatiatus habendi, Gurges auaritiae, cunctorum fibra malorum I ' utinam solum glutires dira metallum Divitiasque alias, homines inpune remittens. Sed tu nunc homines perverse numine perflans Incendis nullique suum iam sufficit. ecce Non trepidant mortem pro lucro incurrere turpem, Quanto plus retinent, tanto sitis ardet habendi. Externis modo vi, modo furtive potiuntur, Et quod plus renovat gemitus, lacrimasque ciebit, Caeligenas animas Erebi fornace retrudunt. Ecce ego dilectum nequeo revocare nepotem; Instimulatus enim de te est o saeva cupido. En caecus mortem properat gustare nefandam Et vili pro laude cupit descendere ad umbras. Heu mihi care nepos, matri quid perdite niandas? Quis nuper ductam refovebit care maritam, Cui nee rapta spei pueri ludicra dedisti? Quis tibi nam furor est? unde haec dementia venit?" Sic ait et gremium lacrimis consparsit obortis, Et 'longum formose vale' singultibus edit. lllaltharius licet alonge socium fore mestum Attendit clamorque simul pervenit ad aures. Unde incursantem sie est affatus equestrem : 'Accipe consilium iuvenis fortissime nostrum,

Et te conservans melioribus utere fatis. Desine, nam tua te fervens fiducia fallit. Heroum tot cerne neces, et cede duello, Ne suprema videns lic-tes facias mihi plures.' 'Quid de morte mea curas' ait ille 'tyranneV Est modo pugnandum tibimet, non sermocinandum\ Dixit et in verbo nodosam destinat hastam, Cuspide quam propria divertens transtulit heros, Quae subvecta clioris ac viribus acta furentis In castrum venit atque pedes stetit ante puellae. Ipsa metu perculsa sonum prompsit muliebrem. At postquam tenuis redit in praecordia virtus, Paulum suspiciens spectat, uum viveret lieros. (Pum quoque vir fortis Francum discedere belle lussit. at ille furens gladium nudavit et ipsum Incurrens petiit, vulnusque a vertice librat. Alpharides parmam demum concusserat aptam, Et spumantis apri frendens de more tacebat. Ille ferire volens se pronior omnis ad ictum Expos uit, sed Waltbarius sub tegmine flexus Delituit corpusque suum contraxit et ecce Vulnere delusus iuvenis recidebat ineptus. Finis erat, nisi quod genibus tellure refixis Belliger aceubuit calibemque sub orbe cavebat. Hie dum consurgit, pariter se subrigit ille, Ac citius scutum trepidus sibi praetulit, atque Frustra certamen renovare parabat. at illuni Alpharides fixa gladio petit ocius hasta Et raediam clipei dempsit vasto inpete partem, Amatam resecans loricam, atque ilia nudans. Labitur iufelix Patavrid sua viscera cernens

Silvestrique ferae corpus, animam dedit Orco. Jpunc sese ulturum spondens Gerwicus adivit, Qui forti tsubvectus equo supra volat oinnem Stragera, quae angustam concluserat obvia calleni. Et dum bellipotens resecaret colla iacentis, Venit et ancipitem vibravit in ora bipeunem. Istius ergo modi Francis tunc arma fuere. Vir celer obiecit peltam frustravit et ictum, Ac retro saliens hastam rapiebat amicam, Sauguineumque ulva viridi dimiserat ensem. |ic vero metuenda virum tum bella videres. Sermo quidem nullus fuit inter martia tela: Sic erat adverso mens horum intenta duello. Is furit, ut caesos mundet viudicta sodales, Ille studet vitam toto defeudere nisu, Et si fors dederit, palmam retinere triumphi. Hie ferit, ille cavet, petit ille, reflectitur iste: Ad Studium fors et virtus miscentur in unum. Longa tarnen cuspis breviori depulit hostem Armatum tele, girat sed et ille caballo, Atque fatigatum cupiebat fallere homonem. Jlam magis atque magis irarum mole gruvutus Waltharius clipeum Gerwici sustulit imum, Transmissoque femur penetraverat inguine ferrum. Qui post terga ruens clamorem prodidit atrum, Exiciumque dolens pulsabat calcibus arvum. Hunc etiam truncum caesa cervice reliquit. EQc in Wormatiae campis comes extitit ante. ©unc primum Franci ceperunt forte morari

Et magnis precibus dominum decedere pugna Deposcunt. furit ille miser caecusque profatur: 'Queso viri fortes et pectora saepe probata, Ne fors haec cuicumque metum, sed conferat iram^ Quid mihi, si Vosago sie sie inglorius ibo? Mentem quisque meam sibi vindicet. en ego partus; Ante mori sum, Worniatiani quam talibus actis Ingrediar. petat hie patriam sine sanguine victor? Hactenus aisistis hominem spoliare metallis, Nunc ardete viri fusum mundare cruorem, Ut mors abstergat mortem, sanguis quoque sanguem, Soleturque necem sociorum plaga necantis.' Mis animum dictis demens incendit, et omnes Fecerat inmemores vitae simul atque salutis. Ac velut in ludis alium praecurrere quisque Ad mortem studuit, sed semita, ut antea dixi, Cogebat binos hello decidere solos. Vir tarnen illustris, dum cunctari videt illos, Vertice distractas suspendit in arbore cristas, Et ventum captans sudorem tersit anhelus. ^cce, repentino Randolf athleta caballo Praevertens reliquos hunc inportunus adivit, Ac mox ferrato petiit sub pectore conto. Et nisi duratis Welandia fabrica giris Obstaret, spisso penetraverit ilia ligno. JlUe tarnen subito stupefactus corda pavore Munimen clipei obiecit mentemque recepit; Nee tamen et galeam fuerat sumpsisse facultas, Francus at emissa gladium nudaverat hasta, Et feriens binos Aquitani vertice crines

Abrasit, sed forte cutem praestringere summam Non licuit, rursumque alium vibraverat ictum, "Et praeceps animi directo obstamine scuti Inpegit chalibem, nee quivit viribus ullis Elicere. Alph arides retro se fulminis instar Excutiens Franeum valida vi fudit ad arvum, Et super assistens pectus conculcat et inquit: 'En pro calvitio capitis te vertice fraudo, Ne fiat ista tuae de me iactantia sponsae'. Vix haec effatus truncavit colla precantis. Ilt nonus pugnae Helmnod successit et ipse^ Insertum triplici gestabat fune tridentem,. Quem post terga quidem socii stantes tenuerunt.. Consiliumque fuit, dum cuspis missa sederet In clipeo, cuncti pariter traxisse studerent, Ut vel sie hominem deiecissent furibundum; Atque sub hac eertum sibi spe posuere triumphura. Nee mora, dux totas fundens in brach ia vires Misit in adversum magna cum voce tridentem Edicens: 'ferro tibi finis calve sub isto'. Qui ventos penetrat iaculorum more coruscansr. Quod genus aspidis ex alta sese arbore tanto Turbine demittit, quo cuncta obstantia vincat. 'Quid moror? umbonem seiderat, peltaque resedit. Clamorem Franci tollunt, saltusque resultat, Obnixique trahunt restim simul atque vicissim, Nee dubitat princeps tali se aptare labori. Manarunt cunctis sudoris flumina menbris.

Sed tarnen liaec inter velut aesculus astitit heros, Quae non plus petit astra comis quam Tartara fibris Contempnens omnes ventorum inmota fragores. Certabant hostes hortabanturque viritim, Ut si non quirent ipsum detrudere ad arvum, Munimen clipei saltem extorquere studerent, Quo dempto vivus facile caperetur ab ipsis. jltomina quae restant edicam iamque trahentum: Nonus Eleuter erat Helmnod cognomine dictus. Argentina quidem decimum dant oppida Trogum, . Extulit undecimum pollens urbs Spira Tanastum, Absque Haganone locum rex supplevit duodenum. Quattuor hi adversum summis conatibus uiium Contendunt pariter multo varioque tumultu. ■JInterea Alpharidi vanus labor incutit iram. Et qui iam pridem nudarat casside frontem, In framea tunicaque simul confisus aena, Omisit parmam, primuraque invasit Eleutrim. Huic galeam findens cerebrum diffudit, et ipsani Cervicem resecans, pectus patefecit, at aegrum Cor pulsans animam liquit mox atque calorem. Jgnde petit Trogum haerentem in fune nefando. Qui subito attonitus recidentis morte sodalis, Horribilique hostis conspectu ceperat acrem Nequicquam temptare fugam, voluitque relicta Arma recolligere, ut rursum repararet agonem. Nam cuncti funem tracturi deposuerunt Hastas cum clipeis. sed quanto maximus heros

Fortior extiterat, tanto fuit ocior olli Et cursu capto suras mucrone recidit, Ac sie tardatum praevenit et abstulit eius Scutum. sed Trogus quamvis de vulnere lesus, Mente tarnen fervens saxura circumspicit ingens, Quod rapiens subito obnixum contorsit in hostem, Et proprium a summo clipeum fidit usque deorsum, Sed retinet fractura pellis super addita lignuni. Moxque genu posito viridem vacuaverat aedem, Atque ardens animis vibratu terruit auras. Et si non quivit virtutem ostendere factis, Corde tarnen liabitum patefecit et ore virilem. Nee manes ridere videns audaciter infit: '0' mihi si clipeus vel si modo adesset amieus ! Fors tibi victoriam de me, non inclita virtus Contulit. ad scutum mueronem tollito nostrum!* ^um quoque subridens : 'venio iam' dixerat heros, Et cursu advolitans dextram ferientis ademit. Sed cum athleta ietum libraret ab aure secundum, Pergentique animae valvas aperire studeret, Eeee Tanastus adest telis cum rege resvimptis, Et soeium obiecta protexit vulnere pelta. Hine indignatus iram eonvertit ad ipsum Waltharius, liumerumque eius de cardine vellit, Perque latus ducto suffudit viseera ferro. 'Ave* procumbens submurmurat ore Tanastus. Quo recideute preces contempsit promere Trogas, Convieiisque sui victorem incendit amaris,

Seu virtute animi, seu desperaverat. exin Alpharides : "^morere' inquit "" et haec sub Tartara transfer Enarrans sociis, quod tu sis ultus eosdera. His dictis torquem collo circumdedit aureum. Ecce simul caesi volvuntur pulvere araici, Crebris foedatum ferientes calcibus arvum. Jpis rex infelix visis suspirat, et omni Aufugiens studio falerati terga caballi Scandit, et ad mestuni citius Haganona volavit, Omnimodisque illum precibus flexisse sategit, Ut secum pergens pugnam repararet. at ille: 'Me genus infandum proliibet bellare parentum, Et gelidus sanguis mentem mihi dempsit in armis. Tabescebat enim genitor, dum tela videret, Et timidus multis renuebat proelia verbis: Haec dum iaetasses rex inter te comitantes, Extitit indignum nostri tibi quippe iuvamen.' Jlille recusanti precibus nihilominus instans Talibus aversum satagit revocare loquelis : 'Deprecor ob superos, conceptum pone furorem. Iram de nostra contractam decute culpa, Quam vita comitante, domum si venero tecum, Impensis tibimet benefactis diluo multis. Nonne pudet sociis tot cognatisque peremptis Dissimulare virum? magis, ut mihi quippe videtur, Verba valeut aninmm quam facta nefanda movere, lustius in saevum tumuisses mente tyrannum, Qui solus hodie caput infam averat orbis. Non modicum patimur dampnum de caede vii-orum,

Dedecus at tantuui superabit Francia uumquam. Antea quis fuimus sublati, sibila dantes "Francorum" dicent "exercitus omnis ab uuo, Pro pudor ignohuu vel quo, est inpuue necatus!' %unctabatur adhuc Haganon, et pectore sponsam Waltario plerumque fidem volvebat et ipsum Eventum gestae recolebat in ordine causae. Supplicius tarnen infelix rex institit illi. Cuius subnixe rogitantis acumine motus, Erubuit, doniini vultum replicabat honorem Virtutis propriae qui fors vilesceret inde, Si quocumque modo in rebus sibi parceret istis. Erupit tandem, et clara sie voce respondit: ""Quo me domne vocas? quo te sequar inclite princeps? Quae nequeunt fieri, spondet fiducia cordi: Quis tarn desipiens quandoque fuisse probatur, Qui saltu baratrum sponte attemptarit apertum? Nam scio Waltharium per campos sie f'ore acerbum, Ut tali Castro nee non statione locatus Ingentem cuneum velut uuum tempnat homullum. Et licet huc cunctos equites simul atque pedestres Francia misisset, sie bis ceu fecerat istis. Sed quia conspieio te plus doluisse pudore, Quam caedis dampno nee sie discedere velle, Conpatior, propriusque dolor succumbit lionori Regis, et eece viam conor reperire salutis,

Quae tarnen aut numquam ostendit se sive coacte. Nam propter carum fateor tibi domne nepotem Promissam fidei normam corrumpere nollem. Ecce in non dubium pro te rex ibo periclum, Ast hie me penitus conflictu cedere noris. Secedamus eique locum prestemus eundi, Et positi in speculis tondamus prata caballis, Donec iam castrum securus deserat artum Nos abiisse ratus. campos ubi Calcet apertos, Insurgamus, et attonitum post terga sequamur: Sic aliquod virtutis opus temptare valemus. Haec mihi in ambiguis spes est certissima rebus. Tum bellare potes, belh rex si tibi mens est: Quippe fugam nobis numquam dabit ille duobus, At nos aut fugere aut acrum bellare necesse est.' Laudat consilium satrapa et conplectitur illum Oscilloque virum demalcet. et ecce recedunt Insidiisque locum circunispexere sat aptum Demissique ligant animalia gramine laeto. iisojlnterea occiduas vergebat Phebus in oras Ultima per notam signans vestigia Thilen Et cum Scottigenis post terga reliquit Hiberos. Hie postquam oceanas sensim calefecerat undas, Hespera et Ausoniis obvertit cornua terris, Tum secum sapiens cepit tractare satelles, Utrum sub tuto per densa silentia Castro Sisteret, an vastis heremi conmitteret arvis. Aestuat inmensis curarum fluctibus et quid

lam faceret sollers arguta indagine quaerit. Solus enim Hagauo fuerat susj)ectus et illud Oscillum regis subter conplexibus actum. Ambigerat prorsus quae sit sententia menti Hostis et an urbem vellent remeare relictam, Pluribus ut sociis per noctem forte coactis, Primo mane parent bellum renovare nefandum, An soll insidias facerent propiusque latereut? Terret ad haec triviis ignoti silva meatus, Ne loca fortassis incurreret aspera spinis, Tmmo quippe feris, sponsamque amitteret illis. Jpis ita provisis exploratisque profatur: 'En quocumque modo res pergant, hie recubabo^. Donec circuiens lumen spera reddat amatum : Ne patriae fines dicat rex ille supevbus Evasisse fuga, furis de more per umbras.' Dixit, et ecce viani vallo praemuniit artam Undique praecisis spinis simul et paliuris. Quo facto ad truncos sese convertit amaro Cum gemitu, et cuicumque suum caput applicat, atque^ Contra Orientalen! prostratus corpore partem, Ac nudum retinens ensem bac voce precatur: 'Rerum factori, sed et omnia facta regenti, Nil sine iiermissu cuius vel denique iussu Constat, ago grates quod nie defendit iniquis Hostilis turmae telis, nee non quoque probris.

Deprecor ad dominum contrita mente beniguum, Ut qui peccantes nou vult sed perdere culpas, Hos in caelesti prestet mihi sede videri.' wui postquam orandi finem dedit, ilico surgens Sex giravit equos, et virgis rite retortis Vinciit: hi tantuni remanebant, uempe duobus Per tela absumptis ternos rex Gunthere abegit. Jm\s ita conpositis procinctum solvit et alte Ingenti fumans leviabat pondere corpus. Tum mestam laeto Solans affamine sponsam, Moxque cibum capiens aegros recreaverat artus, Oppido enim lassus fuerat, clipeoque recumbens Primi custodem somni iubet esse puellam, Ipse matutinam disponeus tollere euram, Quae fuerat suspecta magis, taudemque quievit. Ad cuius Caput illa sedens solito vigilavit Et dormitantes cautu patefecit ocellos. Ast ubi vir primum iam expergiscendo soporem Ruperat, absque mora surgens dormire puellam lussit et arrecta se fulciit impiger hasta. Sic reliquum noctis duxit, modo quippe caballos Circuit, interdum auscultans vallo propiavit, Exoptans orbi species ac lumina reddi. JjCucifer interea praeco scandebat Olimpo Lucens: Thaprobane darum videt insula solem. Hora fuit, gelidus qua terram irrorat Eous. Aggreditur iuveuis caesos spoliarier armis Armorumque liabitu tunicas et cetera liuquens : Armillas tantum cum bullis, baltea et enses,

Loricas quoque cum galeis cletraxerat ollis. Quattuor liis oneravit equos, spoDsamque vocatam Imposuit quinto, sextum conscenderat ipse, Et priraus vallo perrexerat ipse revulso. At dum constricti penetratur semita callis, Circumquaque oculis explorans omnia puris, Auribus arrectis ventos captavit et auras, Si vel mussantes sentiret vel gradientes, Sive superborum crepitaiitia freiia virorum, Seu saltem ferrata sonum daret ungula equorum. j|ostquam cuucta silere videt, prevortit oiiustas Quadrupedes, mulierem etiam praecedere iiissit, Scrinia gestalltem couprendens ipse caballum Audet inire viam consueto cinctus amictu. Mille fere passus transcendit, et ecce puella — Sexus enim fragilis animo trepidare coegit — Respiciens post terga videt descendere binos Quodam colle viros raptim et sine more meantes, Exanguisque virum conpellat voce sequeutem: 'Dilatus iam fiuis adest: fuge, domue, propinquantT Qui mox conversus visos cognovit et inqnit: 'In cassum multos mea dextera fuderat liostes, Si modo supremis laus desit, dedecus assit. Est satius pulchram per vulnera quaerere mortem Quam solum amissis palando evadere rebus. Verum non adeo sunt desperanda salutis Commoda cernenti cjnoiidam maiora pericla. Aurum gestantis tute accipe lora Leonis,

Et citius pergens luco succede propinquo. Ast ego in ascensu montis subsistere m;ilo, Eventiim opperiens, adventantesque salutaus.' Obsequitur dictis virguucula clara iubentis. nie celer scutum collegit et excutit hastam, Ignoti mores equitis temptando sub armis. Jpunc rex ineursans comitante satellite deinens Eminus affatu conpellat valde superbo: 'Hostis atrox nisu deluderis! ecce latebrae Protinus absistunt, ex quis de more liciscae Dentibus infrendens raljidis latrare solebas. En in ijropatulo, si vis, eonfligito campo Experiens, finis si fors queat aequiperari Principio. scio fortunam mercede vocasti. Idcircoque fugam tempnis seu deditioneni.' Itlpbarides contra regi non reddidit ulla, Sed velut liinc surdus aliö convertitur aiens: *Ad te sermo mihi Hagano snbsiste paruniper. Quid rogo tarn iidum subito mutavit amicum, Ut, discessurus nuper vix posse revelli Qui nostris visus fuerat conplexibus, ultro Nuliis nenipe malis laesus nos appetat armis? Sperabam fateor de te, sed denique fallor, Quod , si de exilio redeuntem nosse valeres, Ipse salutatum mihimet mox obvius ires, Et licet invituin hospitii requiete foveres Pacificeque in regna patris deducere velles.

Sollicitusque fui, quorsum tua luunera ferrem: Naiuque per iguotas dixi pergens regiones: "Francorum vereor Haganone superstite uulluiu." ipbsecro per ludos resipiscito iam pueriles, Unauimes quibus assueti fuimusque periti Et quorum cultu primos attrivimus annos. Inclita quonam migravit concordia nobis Semper in hoste domiquemauens nee scaudalanoscens? Quippe tui facies patris obliviscier egit, Tec-um degenti mihi patria viluit ampla, Numquid mente fideni abradis saepissime pactam? Deprecor hoc abscide nefas, neu bella lacessas, Sitque inconvulsum nobis per tempora foedus. Quod si consentis, iam nunc ditatus abibis Eulogiis, rutilo umbonem conplebo metallc* \^ontra quae Hagano vultu haec affamina torvo Edidit, atque iram sie insinuavit apertam: "^ Villi prius exerces Walthari postque sopharis. Tute fidem abscideras, cum meinet adesse videres, Et tot stravisses socios immoque propinquos: Excusare nequis, quin me tune aöbre nosses. Cuius si facies latuit, tarnen arma videbas Nota satis habituque virum rescire valeres. Cetera fors tulerim, si vel dolor unus abesset: Unice enim carum, ratilum, blandum, pretiosum Carpsisti florem mucronis falce tenellum. Haec res est pactum qua irritasti prior almum, Idcircoque gazam cupio pro foedere nullam. Sitne tibi soli virtus volo discere in armis,

Deque tuis manibus caedem perqniro nepotis, En aut opjieto, sive aliquid memorabile faxo." i2804|)ixit et a tergo saltu se iecit equiuo, Hoc et Gmitharius nee segnior egerat heros Waltharius, cuncti pedites bellare parati. Stabat quisque ac venturo se providus ictu Prestruxit: trepidant sub peltis martia luenbra, Hora secunda fuit, qua tres hi congrediuntur, Adversum solum conspirant arma duoruni. Primus maligenam collectis viribus hastam Direxit Hagano dirupta pace. sed illam Turbine terribilem tanto et Stridore volanteni A]})harides semet cernens tolerare nequire, Sollers obliqui delusit tegmiue seuti. Nam veniens clipeo sie est ceu marmore levi Excussa, et collem vehementer sauciat usque Ad clavos infixa solo, tunc pectore magno, Sed modica vi, fraxineum liastile superbus Iecit Guntharius, volitans quod adhaesit in ima Waltliarii parma, quam mox dum concütit ipse, Excidit ignavuni ligni de vulnere ferrum. Omine quo mesti confuso pectore Franci Mox stringunt acies, dolor est conversus ad iras, Et tecti clipeis Aquitanum invadere certant. Strennuus ille tarnen vi cuspidis expulit illos, Atque incursantes vuUu terrebat et armis. Hie rex Guntharius ceptum meditatur ineptum, Scilicet ut iactam subito terraeque relapsam —

Ante pedes herois enim divulsa iacebat — Accedens tacite furtim sustolleret liastam : Quandoquidem brevibus gladiorum denique telis Armati nequeunt accedere comminus illi, Qui tarn porrectum torquebat cuspidis ictuni. Innuic ergo oculis vassum praecedere suadens, Cuius defensu causam supplere valeret. Jtjec mora, progreditur Haganon ac provocat hostem. Rex cjuoque gemmatum vaginae condidit ensem, Expediens dextram furto tutum faciendo. Sed quid plura? manum proiius transmisit in hastam^ Et iam eonprensam sensim subtraxerat ipsam Fortunae maiora petens.sed maximus heros, Utpote qui bello semper sat providus esset, Praeter et unius punctum cautissimus horae, Hunc inclinari cernens persenserat, actum Nee tulit, obstantem sed mox Haganona revellens Denique sublato qui divertebat ab ictu, Insilit, et planta direptum hastile retentat, Ac regem furto captum sie increpitavit, Ut iam perculso sub cuspide genua labarent: Quem quoque continuo esurienti porgeret Orco, Ni Hagano armipotens citius succurreret atque Obiecto dominum scuto muniret, et hosti Nudam aciem saevi mucronis in ora tulisset. Sic dam Waltharius vulnus cavet, ille resurgit, Atque tremens strepidusque stetit, vix morte reversus. jlltec mora, nee requies, bellum instauratur amarum,

lucurrunt hominem nunc ambo, nuncque vicissim; Et dum progresso se inpenderet acrius uni, En de parte alia subit alter et inpedit ictum. Haud aliter Numidus quam dum venabitur ursus, Et canibus circumdatus astat et artubus liorret, Et Caput occultans submurmurat, ac propiantes Ampl'^xans Umbros miserum muttire coartat; Tvim rabidi circum latrant liiiic inde niolossi Commiuus, ac dirae metnunt accedere beluae. Taliter in nonam conflictus fluxerat horam, Et triplex inerat cunctis maceratio : leti Terror, et ipse labor bellandi, solis et ardor. J^nterea herois cepit subrepere nienti Quiddam, qui tacito premit has sub corde loquelas: 'Si fortuna viam non conmutaverit , isti Vana fatigatnm memet per ladicra fallent/ Ilico et elata Haganoni voce profatur : "0 paliure vires foliis, ut puiigere possis; Tu saltando iocans astu me ludere temptas, Sed iam faxo locum. propius ne accedere tardes; Ecce tuas, scio, praegrandes ostendito vires. Me piget ia cassura tantos sufferre labores. Dixit, et exiliens contum contorsit in illura, Qui ]iergens onerat clipeum dirimitque aliquantum Loricae, ac magno modicum de corpore stringit; Denique praecipuis praecinctus fulserat armis, llt vir Waltharius missa cum cuspide currens Evaginato regem inportunior ense

Inpetit, et scuto clextra de parte revulso Ictum praevalidum ac mirandum feeit, eique Crus cum poblite adusque femur decerpserat omne. nie super parmam ante pedes mox concidit huius. Palluit exanguis domino recidente satelles. Alpharides spatam tollens iterato cruentam Ardebat lapso postremum iniligere vulnus. Inmemor at proprii Hagano vir forte doloris Eratum caput inclinans obiecit ad ictum. Extensam coliibere manum non quiverat heros; Sed cassis fabrefacta diu meliusque peracta Excipit assultum, mox et scintillat in altum Cuius duritia stupefaetus dissilit ensis, Prob dolor, et crepitans partem micat aere et herbis. j^elliger ut frameae murcatae fragmina vidit, Indigne tulit, ac nimia furit efferus ira, Inpatieusque sui capulum sine pondere ferri, Quam libet eximio prestaret et arte metallo, Protinus abiecit, monimentaque tristia sprevit: Qui dum forte manum iam enormiter exeruisset, Abstulit banc Hagano sat laetus vulnere prompto. In medio iactus recidebat dextera fortis Gentibus ac populis multis suspecta tyrannis, Innumerabilibus quae fulserat ante troplieis. Sed vir praecipuus, nee levis cedere guarus, Sana mente potens carnis superare dolores

Non desperavit, neque vultus concidit eius, Verum Yuluigeram clipeo insertaverat uluam, Incoluraique manu mox eripuit semispatam, Qua dextrum cinxisse latus memoravimus illum^ Ilico vindictam capiens ex hoste severam. Nam feriens dextrum Haganoni eifodit ocellum, Ac timpus resecans pariterque labella revellens Olli bis ternos discussit ab ore molares. Wali neo-otio dirimuntur prelia facto. Quemque suum vulnus atque aeger anlielitus arma Ponere persuasit. quisnam hinc inmunis abiret? Qua duo magnanimi lieroes tam viribus aequi, Quam fervore aiiimi steterant in fulmine belli. Jgostquam finis adest, iusiguia quemque notabant: Illic Guntharii regis pes, palma iacebat Waltharii, nee non tremulus Haganonis ocellus. Sic sie arunllas partiti sunt Avarenses. i405%onsedere duo, nam tertius ille iacebat, Sanguinis uudantem tergentes floribus amnem. Haec inter timidam revocat clamore puellam Alpliarides, veniens quae saucia quaeque ligavit. Jis ita conpositis sponsus praecepit eidera: ""lam misceto merum Haganoni et porrige primum, Est athleta bonus, fidei si iura reservet : Tum praebeto mihi, reliquis qui plus toleravi; Postremum volo Guntharius bibat, utpote segnis

Inter magnaninum qui paruit arma virorum, Et qiii Martis opus tepide atque enerviter egit.*" Obsequitur cunctis Heririci filia verbis. Francus at oblato licet areus pectore vino : 'Defer ait 'prius Alpharidi spouso ac seniori Virgo tuo, quoniam, fateor, me fortior ille est^ Non solum mihi, sed cunctis super eminet ille^ jpic tandem Hagauo spinosus et ipse Aquitauus Mentibus invicti licet omni corpore lassi, Post varios pugnae strepitus ictusque tremendos. Inter pocula scurrili certamine ludunt. Francus ait: *iam debinc cervos agitaljis amice, Quorum de corio wantis sine iine fruaris: At dextrum moneo tenera lanugine conple, TJt causae ignaros palmae sub imagiue fallas. Wall! sed quid dicis, quod ritum infringere gentis^ Ac dextro femori gladium agglomerare videris, Uxorique tuae, siqua adeo cura subiutrat, Ferverso amplexu circumdabis euge sinistram? lam quid demoror? en postbac tibi quicquid agendum est, Leva manus faciet.' Cui Walthare talia reddit : 'Cur tarn prosilias admiror lusce Sicamber, Si venor cervos, carnem vitabis apriuam. Ex hoc iara faraulis tu suspectando videbis Heroum tiirbas transversa tuendo salutans. Sed fidei memor antiquue tibi consiliabor: lam si quando domum venias laribusque propinques^ Effice lardatam de multra farreque pultam, Hoc pariter victum tibi confert atque medelam.

His dictis pactum renovant iterato coactum Atque simul regem tolleutes valde doleutem Inponunt equiti, et sie disiecti rediei'unt Franci Wormatiam, patriamque Aquitanus adivit. Illic gratifice magno susceptus honore Publica Hiltg'uudi fecit sponsalia rite, Omnibus et carus post mortem obitumque parentis Ter denis populura rexit feliciter annis. Qualia bella deliinc vel quautos saepe triumjjhos Ceperit, ecce stiliis renuit signare retusus. Haec quicumque leges stridenti ignosce cicadae, Raucellam uec adhuc vocem perpende, sed aevum, Utpote quae nidis iioudum petit alta relictis. Haec est Waltharii poesis. vos salvet Ihesus.